Ако Скопје некогаш ѝ беше доверено на Заха Хадид, градот денес ќе изгледаше како архитектонска симфонија меѓу Балканот и иднината. Не како футуристички град без идентитет, туку како динамична метропола во која Вардар, Калето, Водно и старото градско ткиво стануваат сцена за една сосема нова архитектонска ера. Барем вака ова го опишува вештачката интелигенција.
Заха Хадид, најрадикалната архитектка на нашето време, никогаш не проектираше објекти – таа проектираше движење. Нејзините градби не стојат, туку „течат“, како да се обликувани од ветер, вода и гравитација. Токму затоа Скопје би било идеална платформа за нејзината визија. Зошто токму тие флуидни, органски форми?
Хадид ја одбиваше правата линија. За неа, светот не се движи по коцки, туку по криви. Нејзините познати објекти – од Центарот Хејдар Алиев во Баку до Лондонскиот аквацентар и музејот MAXXI во Рим – се обликувани како да се извајани од течност во движење.
Во Скопје, тие форми би имале особено значење: Вардар е река што тече низ срцето на градот. Скопје е град на тектонски и историски потреси. Водно и Калето создаваат драматична топографија. Флуидната архитектура на Хадид би ја претворила таа енергија во простор. Нејзините објекти не би биле „додадени“ во Скопје, тие би изгледале како да се израснати од неговата географија.
Како би се вклопиле нејзините згради во градот?
За разлика од класичната неокласична или бруталистичка архитектура што доминира во Скопје, Хадид би донела трет слој: органска футуристичка архитектура што ги спојува старото и новото. Во нејзината визија, покрај Камениот мост би стоеле стаклени културни центри што „лебдат“ над реката, новите деловни кули би се издигнувале како извиткани скулптури, јавните простори би биле без агли или повеќе како пејзажи отколку како плоштади. Наместо град со објекти, Скопје би станало град со архитектонски текови.
Зошто Заха можеби би ја користела токму оваа архитектура за Скопје?
Хадид беше фасцинирана од градови што минале низ катастрофи и трансформации – Берлин, Бејрут, Баку. Скопје, уништен од земјотрес и повторно изграден, би бил идеален пример за нејзината филозофија: градовите не треба да се враќаат во минатото – туку да го претвораат минатото во иднина. Таа не би се обидела да го имитира старото Скопје. Таа би го „продолжила“. Која би била предноста за градот?
Ако Заха Хадид го обликуваше Скопје, градот би добил нешто што денес му недостига – архитектонски идентитет со светска тежина. Тоа би значело: Скопје како светска архитектонска дестинација , згради што стануваат туристички икони, град што не личи на ниту еден друг на Балканот, силен визуелен бренд што ја привлекува глобалната јавност. Како што Билбао стана светска метропола поради музејот Гугенхајм, така и Скопје би станало град што се препознава по силуетата.
Во светот на Заха Хадид, Скопје не би бил град што се обидува да изгледа како минатото. Туку град што храбро зборува на јазикот на 21 век. Меѓу Калето и Водно, меѓу Вардар и старите маала, би никнал град кој не се плаши од иднината – туку ја обликува.
И можеби токму такво Скопје нѝ припаѓа.
Н.Т