Македонско здание со поглед што вреди повеќе од злато, но е забрането за јавноста

 

Вилата „Билјана“ во Охрид, сместена на самиот брег на Охридското Езеро, е една од најтаинствените и историски најзначајни повремени резиденции во Македонија.

Иако околу неа постојат само ограничени официјални податоци, оваа емблематична локација останува предмет на јавен интерес поради својата архитектура, поврзаноста со поранешниот југословенски лидер Јосип Броз Тито и нејзината улога денес како официјална државна резиденција.

Историја и поврзаност со Тито

Вилата „Билјана“ била дел од комплекс на службени објекти што во време на СФРЈ служеле како официјална летна резиденција на Јосип Броз Тито. Според повеќето извори, објектот бил подигнат веројатно во доцните 1950-ти или раните 1960-ти години, како една од повеќето вили на Тито распоредени на најубавите и стратешки локации низ поранешна Југославија, со цел да се обезбедат престојни места за државниот врв во текот на летниот период.

Иако точните документи за архитектот или конкретниот датум на изградбата не се јавно достапни, познато е дека Тито поминал значајно време во оваа вила, особено за време на официјалните посети на Охрид во 1967 година — што е и целосно документиран настан.

Архитектура: традиција и престиж

Архитектурата на вилата е интересна комбинација на традиционални македонски народни архитектонски елементи и модерни луксузни форми. Објектот е изграден од природен камен, со бели ѕидови од гипс, црвен покрив од плочки и карактеристични испакнатини на горното ниво што ја рефлектираат локалната градежна традиција.

Оваа комбинација нуди уникатен визуелен контраст — од едната страна градителски корени поврзани со народното наследство, а од другата страна луксузна и функционална резиденцијална структура што одговарала на статусот на државна функција. По архитектонски деталите се гледа дека објектот бил замислен да биде елитна, едноставна, но престижна летна резиденција со директен пристап до езерската обала.

Од Југославија до македонска држава

За време на југословенската ера, вилата служела како дел од мрежа на државни резиденции на Тито. По распадот на СФРЈ, објектот преминал во сопственост на Владата на Македонија, и до денес останува официјална државна резиденција.

Во современиот контекст, вилата „Билјана“ е летна резиденција на претседателот на Република Македонија, а исто така се користи и од премиерот, министри и други високи државни функционери, како и за прием на дипломатски претставници и меѓународни гости. Последни примери вклучуваат средби со претседатели и државници за време на официјални посети.

Локација, приватност и легенди

Лоцирана на клиф, со панорамски поглед кон Охридското Езеро, вилата „Билјана“ е опкружена со густо зеленило, што ѝ дава чувство на изолирана приватност, далеку од очите на јавноста. Пред вилата се наоѓа и мала приватна плажа со ситен песок, место до кое, според локални тврдења, може да се стигне со скали или внатрешен лифт од самата вила, и исто така преку езерото со брод. Оваа детали не се официјално потврдени од јавни институции, но често се споменуваат во локалните извештаи и медиумски содржини.

Денес пристапот до вилата е строго забранет за јавноста, бидејќи комплексот е под 24-часовна заштита како државен објект со висока политичка и дипломатска улога.

Иконични моменти и историски контексти

Историјата на „Билјана“ ја надминува само функцијата на резиденција — вилата била дел и од политички моменти на регионално значење. Според некои странски извори, тука биле одржани важни состаноци меѓу регионални лидери, вклучително и дијалогот меѓу претставници на Србија и Косово.

Исто така, историски артефакти од вилата, како што беше декорираната железна ограда што порано го опкружувала поранешното Собрание на СФРЈ, претходно биле сочувани во вилата и подоцна повратени во Белград како знак на пријателство меѓу двете држави.

Мистерија со статус на државна значајност

Вилата „Билјана“ останува еден од највпечатливите и најмалку документирани објекти од својата класа во регионот — резиденција што комбинира историска важност, архитектонска вредност и современа политичка функција. Иако многу детали за нејзината изградба и архитектонски автор не се познати, сведоштвата за животот на Тито во оваа вила, нејзината улога во државните активности и нејзината денешна употреба како престижен државен објект ја прават „Билјана“ предмет на голем интерес кај историчарите, локалното население и сите кои ја истражуваат балканската историја и архитектура.

Н.Т