Македонски „минијатурен град во воздухот“: Архитектура за почит

На северниот раб на Скопје доминантно стои една од најрепрезентативните јавни објекти од модерната архитектура во градот, зградата на Управата за хидрометеоролошки работи (УХМР). Овој објект не е само иницијална точка за следење на времето, водите и климата во Република Македонија, туку и значаен пример за архитектонскиот дијалог на модернизмот и брутализмот што го обликува пост-земјотресното Скопје.

Архитектурата како урбана симфонија

Зградата на УХМР е дизајнирана од архитектот Крсто Тодоровски, а изградена во периодот 1972–1975 година, во време кога Скопје го надградуваше својот урбан пејзаж по разурнувачкиот земјотрес од 1963 година. Построена во силен Бруталистички стил, таа се истакнува со сурови, но моќни форми, изразени преку масивен бетон и јасно структуриран обем.

Објектот е форма што делува како „минијатурен град во воздухот“, комплекс на функции и простории поставени така што перцепцијата на посетителот се трансформира уште со првиот поглед. Доминира триделна структура, со серија канцелариски блокови кои се издигнуваат во центарот во форма на триаголен состав поставен меѓу три цилиндрични столба. Ова архитектонско решение создава впечаток на лебдечки волумени, што е еден од највозбудливите примери на поствоен модернистички дизајн во Скопје.

Драматургија на просторот

При самиот влез, посетителот се впушта низ плоштад опкружен со голема волуменска структура, елемент кој визуелно ја изразува драматичната промена од отворен кон затворен простор. Оваа композиција не само што служи како архитектонска привлечност, туку и како симболичка метафора за контрола и следење, основните задачи на институцијата што го користи објектот.

Внатрешноста е функционално организирана така што ги обединува карнецариите, лабораториите, просториите за анализи и експериментални податоци, како и останатите технички простории на Управата. Архитектурата го отсликува духот на тоа време, кога модернизмот беше симбол на прогрес, рационалност и функционалност и продолжува да ја содржи таа сурова, но хармонична естетика на јавните институции од 1970-тите.

Употребна вредност и функција

Управата за хидрометеоролошки работи (УХМР) е клучна државна институција од областа на метеоролошкото, хидролошкото и климатолошкото следење на територијата на Македонија. Оваа служба има корени уште од 1947 година, кога е оформена како организирана мрежа за собирање податоци за време и клима, и од тогаш па наваму постојано ја развива својата улога како национален хидрометеоролошки сервис.

Во рамките на своите надлежности, УХМР обезбедува метеоролошки и хидролошки мониторинг и анализи, прогнози на време и клима, информации за квалитет на води, предупредувања за екстремни временски настани и ажурни информации потребни за земјоделство, транспорт и јавна безбедност.

Брутализам како архитектонска и културна вредност

Зградата на УХМР често се споменува како еден од најинтересните примери на бруталистичка архитектура во Скопје, архитектонски правец што ја слави формата, материјалот и функционалноста, и кој беше значаен дел од градскиот пејзаж по земјотресот. Овој стил, иако честопати дискутиран, денес се гледа како културно наследство кое документира ера на урбан развој и архитектонска иновација во нашата земја.

Брутализмот, со својот експресивен бетон и јасно склопени објекти, го направи Скопје жив музеј на модерна архитектура на отворено, каде објекти како зградата на Управата за хидрометеоролошки работи играат централна улога во раскажувањето на архитектонската историја на градот.

Оваа зграда продолжува да го дефинира урбаниот идентитет на Скопје и да го поврзува минатото со сегашноста.

Н.Т