Кога ќе се спомнат величествени палати, историски градби и монументални објекти што оставаат без здив, мислите најчесто заминуваат кон Париз, Виена, Будимпешта или Прага. Но малкумина знаат дека и Македонија има свои архитектонски палати, градби кои не само што импресионираат со изгледот, туку носат и длабока приказна за културата, образованието и националниот континуитет.
Еден од највпечатливите примери е зградата на Охридската гимназија „Св. Климент Охридски“, објект што повеќе од еден век стои како нем сведок на времето, на генерациите што минале низ нејзините ходници и на духот на градот кој отсекогаш бил симбол на знаење.
Оваа зграда не е само училиште. Таа е палата на образованието.
Градба создадена да восхитува
Според архивските податоци, денешната гимназиска зграда започнала да се гради во периодот меѓу 1908 и 1912 година. Нејзината изградба ја иницирал младотурскиот првак Ејуб Сабри-бег, капетан во турската армија, со поддршка од охридската интелигенција, со цел да се модернизира наставата и да се создаде вистински центар на средното образование.
Објектот бил изграден според француски проект во неокласицистички стил, што за тоа време било вистинска реткост во Охрид и поширокиот регион.
Во почетокот на XX век, кога градот немал сличен монументален објект, оваа градба претставувала сензација – архитектонски симбол на новото време.
Од мочуриште до монумент
Малкумина знаат дека гимназијата била изградена на место каде претходно имало блато. По неговото исушување започнала градбата, но Балканските војни го прекинале процесот.
По војните, зградата останала недовршена и со години била изложена на пропаѓање. Финансиските проблеми дополнително ја одложиле изградбата, сè до 1926 година, кога започнало интензивно довршување.
Огромниот револт кај охриѓани, чии деца учеле во несоодветни услови, довел до тоа тие со писмо да му се обратат на кралот Александар I.
Само една година подоцна, во мај 1927 година, зградата конечно била довршена, а на 1 април 1928 година свечено била предадена во употреба.
Палата што го менувала времето
Низ својата богата историја, објектот неколкупати ја менувал намената – бил под турска управа, офицерско училиште, општинска зграда, интернат и образовна институција.
Но без разлика на функцијата, секогаш останал центар на јавниот живот во Охрид.
Во 1937 година зградата ја погодил голем пожар кој ги уништил двата потпокривни ката, познати како „масандра“. Со тоа дел од нејзиниот оригинален сјај бил изгубен.
Сепак, таа повторно била обновена и продолжила да живее.
Расадник на македонската интелигенција
Охридската гимназија не е значајна само поради архитектурата, туку и поради луѓето што ги создала.
Низ нејзините училници минале академици, универзитетски професори, доктори на науки, уметници и државници.
Оваа институција со децении претставувала фабрика за знаење и двигател на интелектуалниот развој на Македонија.
Архитектура што и денес инспирира
Во 2006 година, со грант од Светската банка и поддршка од локалната самоуправа, зградата беше реконструирана и ѝ беше вратен нејзиниот оригинален изглед.
И денес, повеќе од сто години подоцна, таа останува еден од најубавите објекти во Охрид, со достоинствена фасада, историски шарм и архитектонска тежина што ретко се среќава.
Многумина сметаат дека токму оваа градба е предизвик и за многу нови градби во Охрид, кои и покрај модерните материјали, тешко можат да ја достигнат нејзината естетика и карактер.
Македонија има палати, само треба да ги препознаеме
Во време кога често гледаме кон светот во потрага по убавина и наследство, вреди да се потсетиме дека и Македонија има свои палати.
Не секоја палата е кралски дворец. Некои палати се училишта. Некои се библиотеки. Некои се градби во кои се создавале генерации.
Охридската гимназија е токму таква палата, палата на знаењето, културата и истрајноста. И доказ дека најголемите градби не се само оние што импресионираат со фасада, туку оние што оставаат трага низ вековите.
Н.Т