Нема да верувате, но ова е Аја Софија денес- што се случува со архитектурата?

Аја Софија, архитектонското ремек-дело старо речиси 1.500 години моментално е подложена на најсложена структурна реставрација и конзервација во историјата на Турската Република. Проектот, раководен од Научен комитет составен од академици, архитекти, статичари и историчари на уметност, има за цел да ја подготви Аја Софија за најавениот голем сеизмички бран во Истанбул, а притоа објектот да остане целосно отворен за верниците и посетителите.

Заштитниот покрив: Архитектонски и инженерски подвиг

Спроведувањето на соодветни конзерваторски работи врз купола висока над 55 метри бара целосна заштита од надворешните атмосферски упливи (дожд, влага, Босфорски ветрови и директно сончево зрачење).

Челичната носечка конструкција: Околу и над главната купола е подигната привремена челична скелетна решетка. Дизајнот на оваа конструкција мораше да помине кроз детални статички и динамички пресметки за да се осигура дека нејзината сопствена тежина и оптоварувањето од ветерот нема да извршат никаков дополнителен притисок врз кревката ѕидарија на историската купола.

Огноотпорната сива мембрана: Челичниот скелет е обложен со специјално дизајниран заштитен материјал, противпожарна, високоотпорна мембрана во неутрална сива боја. Оваа боја беше свесно избрана за визуелно да се вклопи во панорамата на Истанбул, имитирајќи ја оригиналната нијанса на оловниот покрив.

Функција на заштитниот тунел: Покривот делува како климатизиран микро-кафез. Тој им овозможува на конзерваторите целосно да ги отстранат старите, оштетени оловни плочи. Под нив се открива директната тула и малтер на куполата, која сега може суво да се санира, без ризик од продор на вода во внатрешноста.

2. Што се прави внатре и како се одвиваат работите?

Ова е еден од најсложените аспекти на проектот бидејќи реставрацијата се одвива истовремено од надворешната и од внатрешната страна на куполната лушпа.

Инженерски платформи во внатрешноста: За да не се затвори главниот простор за молитва и посети, во внатрешноста е подигната специјална челична платформа- скеле на височина од 43,5 метри, поддржана од четири масивни столбови. Ова овозможува сите реставраторски активности да се одвиваат високо над главите на луѓето.

Конзервација на мозаиците и фреските

Со векови, влезот на влага, оштетувањата на покривот и тектонските поместувања предизвикале микро-пукнатини под површината на познатите византиски златоносни мозаици.

Со специјални микро-инјекции се зацврстува подлогата (малтерот) зад мозаичките коцкички за да се спречи нивно одлепување и паѓање. Се врши детално чистење од соли, прашина и подоцнежни слоеви кои ги затемнувале површините.

Отстранување на несоодветни материјали од минатите реставрации

Во текот на 20. век (побележително во 1950-тите и 60-тите години), при поправки бил користен цементен малтер. Современата конзерваторска наука покажа дека цементот е штетен за древните тули бидејќи ја задржува влагата и содржи соли.

Работните тимови внимателно го отстрануваат овој неоргиналн цемент.

На негово место се нанесува традиционален хидрауличен варовен малтер (сличен на оригиналниот римско-византиски и отомански малтер со дробена тула – horasan), кој ѝ овозможува на градбата да „дише“.

Сеизмичко зацврстување (Подготовка за земјотрес)

Основната цел на целиот овој потфат е статичко зацврстување. Со оглед на тоа што Аја Софија ги загубила своите оригинални куполи во неколку земјотреси низ историјата (во 6, 10 и 14 век), сегашната купола ги носи лузните од тие вековни реконструкции и нема совршено сферична форма.

Преку претходно изработениот 3D дигитален близнак и компјутерски сеизмички симулации, точно се лоцирани критичните точки на спојот помеѓу главната купола, пандантифите и полукуполите.

Се врши зацврстување на пукнатините во самата структура на куполата, со цел подобро распределување на товарните сили за време на потенцијално силно потресување на почвата.

Резиме на проектот

Оваа интервенција на Аја Софија не е едноставно „пребојување“ или „крпење“, туку стручна превентивна медицина за архитектурата. Благодарение на комбинацијата од современ заштитен покрив, огноотпорна мембрана и историски автентични градежни материјали, Аја Софија се подготвува да ги преживее следните неколку векови, без притоа ниту за еден ден да ги затвори вратите за светот.