Во свет каде што урбаните средини растат по вертикала, а земјиштето се става под максимална експлоатација, архитектите често се соочуваат со предизвик, како да создадат функционални згради во екстремно ограничени простори? Резултатот се некои од најтенките и најнестандардни архитектонски проекти низ светот, од револуционерни домови до неверојатно тенки комерцијални и станбени структури.
1. Keret House – Варшава, Полска
Најчесто споменувана како најтенки дом во светот, Keret House е архитектонски спектакл кој буквално „се вклопува“ во простор помеѓу две постојни згради во центарот на Варшава. Дизајниран од архитектот Јакуб Шчесни, оваа двокатна структура има само околу 92 см на најтесното место и 152 см на најширокото. Изграден во 2012 година, тој нуди спална, кујна, бања и мала дневна на вкупно 4,09 m² простор, користејќи ги максимално сите сантиметри. Keret House официјално е класифициран како уметничка инсталација, но функционира и како резиденција, послужувајќи како простор за писатели и уметници.
© www.shabbat-goy.com
Архитектонски, оваа зграда претставува одговор на урбанистичките ограничувања, и демонстрира како дури и најмалите парчиња „недоволно земјиште“ можат да постанат функционални живеалишта.
2. Sam Kee Building – Ванкувер, Канада
Во срцето на кинескиот кварт во Ванкувер стои Sam Kee Building — признат од Гинисовата книга на рекорди како најтенок комерцијален објект во светот. Изграден во 1913 година на парцелата што останала по ширењето на улица, оваа зграда е само 1,5 m длабока на приземјето и околу 1,8 m на горниот кат поради издолжени прозорски изданици.
Првично, градбата служела за деловни и резиденцијални цели, со продавница на приземјето и живеалишта на горниот кат, додека во приземјето имало јавни бањи, што ја прави една од најпрактичните архитектонски реакции на урбаната клаустрофобија од почетокот на 20 век.
3. Skinny Building – Питсбург, САД
Недалеку од Sam Kee, во центарот на Питсбург се наоѓа Skinny Building (познат и како Hendel Building), изграден во 1926 година и долга историја како еден од најтенките комерцијални објекти во Северна Америка. Со ширина од само околу 1,5 m, оваа градба е резултат на урбанистички одлуки за проширување на улиците, што создаде тесен преостанат простор за градење.
Иако вторите и третите катови ретко се користеле поради ограничениот простор, приземјето долго време домаќинило различни бизниси, а зградата денес е дел од историскиот комплекс на „Fourth Avenue Historic District“.
4. Hollensbury Spite House – Вирџинија, САД
Изграден во 1830 година, Hollensbury Spite House во Александација е класичен пример на „spite house“, зграда изградена од преостанат имот со специфична форма и ширина од околу 2,3 m. Таа историски била замислена како реакција на имотно правно спротивставување и има привлечено меѓународно внимание поради својата необична архитектура.
Денес, оваа мала куќа е туристичка атракција и често се вклучува на градските архитектонски тури, покажувајќи како социјалните и правните околности можат да обликуваат просторните решенија.
5. Steinway Tower & PituRooms- Њујорк
За најтенките згради денес, архитектонската сцена ја привлекуваат не само „мини“ структури туку и „супер слим“ кулата на Steinway Tower во Њујорк. Дизајнирана од SHoP Architects, оваа резиденцијална кула има екстремен однос висина- ширина од околу 23,5:1, што ја прави една од најтенките висококатници во светот, архитектонски одговор на ограничените градски парцели и екстремно високи цени на земјиштето.
Во потполно поинаков контекст, PituRooms во Индонезија претставува модерно толкување на „тенка архитектура“ во хотелиерството, шесткатен хотел на парцела широка само 2,8 m, каде секоја соба е внимателно дизајнирана за оптимално користење на тесниот полн простор.
Зошто се такви и што кажуваат за архитектурата?
Скратените и тесни згради не се само куриозитети, туку одраз на економски, урбанистички и социјални фактори. Ограничено земјиште и високи цени на недвижнини: Во густо населените центри, архитектите мораат да најдат начини да создадат функционален простор на крајно ограничени парцели. Историски и правни услови: Како кај Sam Kee и Skinny Building, градените прописи или проширувањата на улици оставиле мало земјиште кое архитектите морале да го искористат. Архитектонска иновација: Проекти како Keret House ги предизвикуваат традиционалните перцепции за простор, демонстрирајќи дека дури и најмалиот простор може да биде функционален и инспиративен. Современи урбани трендови: Супер слим кулите како Steinway Tower се одговор на целокупниот тренд за максимално искористување на малите „воздушни права“ и дигитално поврзани урбани живеалишта.
Инаку, тесните згради низ светот, од скромни домови до супер слим небодери ја рефлектираат способноста на архитектурата да одговори на просторни, економски и социјални предизвици. Дизајнирани со иновативни техники, напредни инженерски решенија и често со длабока културна приказна, овие објекти покажуваат дека архитектонската вредност не зависи само од големината, туку од квалитетот на идејата и начинот на кој ја користи секоја линија и сантиметар.
Н.Т