Модната икона која доби шест месеци живот: Зандра Роудс и битката што ја криеше од светот

Таа е приказна за жена која, кога помислила дека времето ѝ истекува, почнала уште посериозно да го користи

На почетокот на пандемијата, една од најексцентричните жени во британската мода слушнала реченица што може да го запре секој човек, имала терминален карцином и според лекарската прогноза ѝ останувале околу шест месеци живот.

Зандра Роудс, моднатаа и текстилна дизајнерка сепак, не престанала да работи. Не се повлекла. Не ѝ кажала ниту на јавноста. Наместо тоа, почнала да го средува својот живот, своето наследство и илјадниците парчиња мода што ги создавала повеќе од половина век. А потоа се случило нешто што никој не го очекувал, таа останала жива.

Постојат луѓе кои ја следат модата, и постојат луѓе кои ја менуваат нејзината визуелна историја. Зандра Роудс припаѓа во втората категорија.

Со флуоресцентно розова коса, огромни очила, драматични комбинации и принтови што изгледаат како да експлодирале директно од нејзината фантазија, Роудс никогаш не се обидувала да се вклопи. Напротив, целата нејзина кариера е изграденa врз одбивањето да изгледа „нормално“.

Но зад боите, театарот и ексцентричноста постои една многу потивка приказна.

Во 2020 година, токму кога светот влегуваше во пандемија, Роудс дознала дека има 13-сантиметарски тумор на жолчниот канал и дека болеста е терминална. Лекарот ѝ кажал дека веројатно има уште околу шест месеци живот. 

Нејзината реакција не била онаа што би ја очекувале од човек кој штотуку ја слушнал најтешката можна прогноза. 

„Имам премногу работа за да умрам сега“, било нејзиното размислување, пренесено во нејзините мемоарски записи.

Таа не сакала светот да знае

Роудс подоцна открила дека одлучила да ја сокрие дијагнозата од поширокиот свет.

Причината е речиси неверојатно едноставна и целосно во нејзин стил, не сакала луѓето да престанат да ѝ даваат работа.

Во едно интервју објаснила дека, бидејќи било време на ковид, сфатила дека може да не кажува ништо и дека не сакала другите да мислат дека повеќе не е способна да работи. 

И така, додека светот се затвораше, Роудс продолжила со својот живот.

Но паралелно со работата почнала да прави нешто што никогаш претходно немала причина да го прави на толку систематски начин, да го средува сопственото наследство.

Го организирала тестаментот, разговарала за своите последни медицински желби и започнала да размислува што ќе се случи со нејзината работа доколку прогнозата стане реалност.

Од тоа се родила и Zandra Rhodes Foundation, фондација чија цел е да го зачува нејзиното творештво и да им овозможи на идните дизајнери, уметници, студенти и истражувачи да го изучуваат нејзиниот метод и наследство. 

И токму тука нејзината приказна станува уште поинтересна.

Затоа што Роудс сфатила дека нејзиното најголемо наследство не е само името на етикетата.

Тоа е архивата.

6.000 парчиња што не смееле да исчезнат

Со децении Роудс ги чувала своите фустани, текстили, цртежи, додатоци, фотографии, филмови и материјали од процесот на создавање.

Фондацијата денес работи на каталогизација на околу 6.000 предмети од нејзината кариера, од облека и принтови до цртежи, додатоци, архивски материјали и лични предмети. Дел од колекцијата треба да остане во фондацијата, а други предмети да бидат дадени на големи музеи, меѓу кои Victoria and Albert Museum, Fashion and Textile Museum и Metropolitan Museum of Art во Њујорк. 

Тоа е можеби најироничниот момент во целата приказна.

На жената која ѝ биле дадени шест месеци живот ѝ требало токму тоа предупредување за да сфати колку голем живот всушност има создадено.

Во едно интервју таа подоцна кажала дека дијагнозата ја натерала да си го „среди животот“ и дека без неа можеби никогаш немаше да ја создаде фондацијата, да открие колку парчиња има во архивата или да ја заврши својата книга. 

Од текстилен дизајнер што „претерува“ до модна револуционерка

Пред болеста, пред фондацијата и пред да стане модна легенда, Роудс била млада уметница која имала една голема предност, не знаела дека треба да се плаши од туѓото мислење.

Дипломирала на Royal College of Art, а на почетокот на кариерата се занимавала првенствено со текстилен дизајн. Нејзините принтови биле толку смели што дел од производителите ги сметале за премногу екстремни. Наместо да се откаже, таа почнала да создава сопствена облека врз основа на сопствените текстили. 

Во 1969 година ја основала сопствената модна марка и започнала кариера која ќе трае повеќе од пет децении.

Нејзиниот голем пресврт дошол во Њујорк.

Таму се сретнала со легендарната модна уредничка на American Vogue, Дијана Вриланд, која го препознала потенцијалот на нејзината работа. Нејзината колекција „Knitted Circle“ била претставена во Vogue на актерката Натали Вуд, што ѝ помогнало да го пробие американскиот пазар. 

Од тој момент, Роудс повеќе не била само текстилен дизајнер.

Станала бренд, визуелен идентитет и културен феномен.

Од принтови до панк

Роудс никогаш не ја гледала ткаенината како нешто што само треба да ја следи формата на телото.

Нејзините принтови често го диктирале самиот крој. Наместо прво да направи традиционална форма, а потоа да ја украси, таа знаела да дозволи цртежот да одлучи каде ќе оди материјалот.

Резултатот биле асиметрични рабови, необични силуети, драматични пропорции и облека која изгледала повеќе како уметнички објект отколку како конвенционален фустан. 

Во 1970-тите таа станала една од важните фигури во развојот на британската мода и особено во визуелниот јазик што подоцна ќе се поврзува со панкот.

Токму затоа добила и прекар: „Princess of Punk“ – принцезата на панкот. 

Фустани за принцези и рок-ѕвезди

Нејзината листа на клиенти изгледа како пресек на британската поп-култура.

Ги облекувала Принцезата Дијана, Принцезата Ана, Фреди Меркјури, Дајана Рос, Барбра Стрејсенд, а нејзините креации ги носеле и други музички и културни икони. 

Особено позната е нејзината соработка со Фреди Меркјури.

Кога Меркјури дошол во нејзиното студио во 1974 година и облекол еден од нејзините карактеристични модели, според сеќавањето на Роудс, облеката му дала сосема нова сценска енергија. 

Тоа е суштината на нејзината работа: облеката не само да го покрие телото, туку да го трансформира човекот што ја носи.

Розовата коса како оклоп

Денес е речиси невозможно да се замисли Зандра Роудс без розовата коса.

Но таа не е само естетски потпис. Роудс во едно интервју ја опишала розовата коса како свој вид оклоп, визуелна бариера помеѓу неа и светот. 

Во годините кога ја носела косата во различни бои, нејзиниот изглед станал дел од нејзиниот бренд исто толку колку и принтовите.

И можеби токму затоа нејзината приказна за болеста има уште еден необичен слој.

На човек кој целиот живот ја користел бојата за да се препознае себеси, болеста му донела нешто што не може да се контролира со боја, шминка или мода.

Но таа одбила да дозволи болеста да стане нејзиниот идентитет.

Музеј како продолжение на нејзината филозофија

Во 2003 година Роудс го основала Fashion and Textile Museum во Лондон, институција посветена на модата и текстилот. Музејот се наоѓа во впечатлива зграда проектирана од мексиканскиот архитект Рикардо Легорета и денес претставува изложбен простор за британски и меѓународни дизајнери. 

Причината поради која го создала музејот била подлабока од обичното сакање на модата.

Роудс сметала дека текстилните дизајнери често остануваат во сенка на модните имиња, иако токму принтот и материјалот можат да ја одредат целата визуелна сила на една колекција. 

На некој начин, музејот бил нејзиниот прв голем обид да се погрижи модната историја да не заборава кој стоел зад ткаенината.

Фондацијата, создадена многу години подоцна, била продолжение на истата идеја. само овој пат станувало збор за нејзиното сопствено наследство.

А потоа – туморот почнал да исчезнува

Прогнозата од шест месеци не се остварила.

Роудс поминала низ хемотерапија во периодот на пандемијата, а потоа била третирана со имунотерапија. Според нејзините јавни изјави, туморот влегол во целосна ремисија. 

Во поновите интервјуа таа зборува за периодот со неверојатна директност, без да го претвора во патетична приказна.

Во 2024 година The Guardian објави нејзино интервју во кое се навраќа на дијагнозата, а и во 2025 година медиумите ја опишуваа како активна, продуктивна и оптимистична. 

И најновите профили од август 2026 година ја опишуваат како жена која и понатаму работи, создава и се занимава со својата архива. The Times неодамна објави дека 13-сантиметарскиот тумор на жолчниот канал драматично се намалил по имунотерапијата и дека Роудс продолжува со работа.

Што останува кога ќе исчезне времето?

Можеби најсилниот дел од приказната на Зандра Роудс не е тоа што преживеала. Туку што направила кога мислела дека нема да преживее.

Не се обидела да го забави светот. Не престанала да создава. Не се обидела да ја сокрие својата работа во плакар. Таа почнала да размислува што ќе остане после неа. Фустаните. Принтовите. Цртежите. Музејот. Фондацијата. Архивата.

И идејата дека модата не е површна работа која исчезнува со една сезона.

Нејзината приказна покажува дека зад секоја голема модна кариера не стојат само ревии и црвени теписи. Понекогаш стои и една многу потешка задача: да се зачува она што си го создал за луѓето кои допрва ќе дојдат.

Зандра Роудс во 2020 година добила шест месеци.

Шест години подоцна, нејзината приказна не е приказна за жена која чекала да умре.

Таа е приказна за жена која, кога помислила дека времето ѝ истекува, почнала уште посериозно да го користи.

И можеби токму затоа нејзиниот најголем моден потпис никогаш не бил само розовата коса или екстравагантните принтови.

Туку одбивањето да дозволи светот да ѝ каже кога е време да престане.