Девет години без легендата што пееше „од едно грло – два гласа“
Денес се навршуваат девет години од смртта на една од најголемите македонски музички легенди- Вања Лазарова, пејачка која со својот неповторлив глас ја претвори македонската изворна песна во светско културно богатство. За многумина таа не беше само уметник, туку национално богатство и жив симбол на македонската традиција.
Родена на 27 април 1930 година во селото Страцин, Кратовско, Вања Лазарова уште од најрана возраст го покажала својот редок талент. Со текот на времето нејзиниот глас станал препознатлив по една уникатна вокална техника – пеење „од едно грло – два гласа“, карактеристика која ретко се среќава и која ја правеше нејзината интерпретација магична и автентична.
Почетоци и кариера што ја освои светската сцена
Професионалниот пат на Вања Лазарова започнал во период кога македонската традиционална музика се борела да го добие своето заслужено место на сцената. Таа работела во Операта при Македонскиот народен театар, а била и членка на легендарниот ансамбл Ансамбл Танец, каде што активно ја промовирала македонската народна музика и фолклор.
Во текот на својата долга кариера испеала повеќе од сто изворни македонски народни песни, најголемиот дел снимени во продукцијата на Македонска радио-телевизија.
Меѓу нејзините најпознати интерпретации се: „Со маки сум се родила“, „Параходот замина“, „Легнала Ѓурѓа на рамно гумно“
Овие песни денес се сметаат за антологија на македонската изворна музика, а нејзините интерпретации се изучуваат и како пример за автентично фолклорно пеење.
Глас што ја носеше Македонија низ светот
Вања Лазарова не ја претставуваше Македонија само дома. Таа настапувала на концертни сцени низ Европа, Америка, Канада, Австралија и Африка, промовирајќи ја македонската традиционална песна пред светската публика.
Еден од највпечатливите моменти во нејзината кариера бил настапот во легендарниот Royal Albert Hall во Лондон, каде што пеела пред Елизабета II и британскиот премиер Винстон Черчил.
Таа исто така станала првата македонска пејачка која снимила плочи за големите светски издавачки куќи Poligram и Philips, со што македонската традиционална музика добила меѓународна дистрибуција.
Музиката што влезе и во филмската историја
Вања Лазарова остави силен печат и во современата македонска култура преку соработката со групата Анастасија и режисерот Милчо Манчевски за музиката во култниот филм Пред дождот.
Филмот ја освои престижната награда Златен лав на Филмскиот фестивал во Венеција во 1994 година, а гласот на Лазарова стана дел од неговата емотивна и културна атмосфера.
Уметник што ги поврзуваше генерациите
Многу музичари и културни работници сметаат дека гласот на Вања Лазарова е архетип на македонската музичка традиција.
За неа легендарната пејачка Есма Реџепова еднаш изјави дека е „пејачка која се раѓа еднаш во сто години“, додека гитаристот Влатко Стефановски нејзината песна ја нарече „саундтрак на најубавата Македонија“.
Нејзината уметност не познаваше генерациски граници – соработуваше и со помлади музичари, а нејзините песни ги слушаа и младите и старите.
Последните години и признанието од државата
Во последните години од животот јавноста беше потресена од веста дека легендарната пејачка живее скромно и заборавена од институциите. По реакциите на јавноста и културните работници, таа ја доби државната награда „11 Октомври“, со што ѝ беше доделена и национална пензија за нејзиниот огромен придонес во културата.
Заминување на легендата – но не и на нејзиниот глас
Заминување на легендата – но не и на нејзиниот гласВања Лазарова почина на 12 март 2017 година во Скопје на 86-годишна возраст, оставајќи зад себе непроценливо музичко наследство.
Но и девет години подоцна, нејзиниот глас продолжува да живее – во архивите на народната музика, во сеќавањата на генерациите и во песните што ги пеат новите интерпретатори.
Затоа многумина велат дека Вања Лазарова не е само пејачка – таа е дел од културниот идентитет на Македонија.
Нејзината песна и денес нè потсетува дека традицијата не е минато, туку жива приказна што се пренесува од глас во глас, од генерација во генерација.
Н.Т