Од лажица до архитектура: Генијалецот кој ја преобликува модерната естетика

Во историјата на архитектурата и дизајнот има фигури што ја надминуваат епохата во која живееле. Еден од нив е австро-моравијскиот архитект и дизајнер Јозеф Хофман (15 декември 1870 – 7 мај 1956). Неговото дело, најдобро опишано со концептот Gesamtkunstwerk- „севкупно уметничко дело“- не само што ја преобликува архитектонската сцена на почетокот на 20-от век, туку ја постави рамката за развојот на модернизмот во Европа.

Од мал град до центар на европскиот дизајн

Роден во Бртнице, денешна Чешка, Хофман ја започна својата кариера со студии на Академијата за фини уметности во Виена, каде што бил под влијание на идеите на архитектот Ото Ваґнер, еден од предвесниците на модерната архитектура. Во Виена,  станал еден од основачите на Виенската Сецесија во 1897 година, движење кое како одговор на конзервативизмот на тогашните академии  промовира современа уметност и архитектура.

Отпечатокот на Виенската Сецесија и Wiener Werkstätte

Во 1903 година, заедно со уметникот Коломан Мосер и покровителот Фриц Фердонфелд, Хофман  го основа Wiener Werkstätte (Виенски работилници) сојуз на архитекти, уметници и занаетчии посветен на обединување на уметноста и рачната изработка.

Овој колектив не се ограничуваше само на згради, туку создаваше мебел, текстил, накит, порцелан и други предмети, сите со чисти линии, прецизни геометриски облици и висока изработка што ја одразуваа неговата модифицирана визија за секојдневниот живот и естетиката во домот.

Purkersdorf и Palais Stoclet — мостот кон модернизмот

По своите први архитектонски проекти, меѓу кои Sanatorium Purkersdorf (1903–1905) дело што ја најави неговата транзиција кон поедноставена современа форма, следуваше неговото најзначајно градежно дело: Palais Stoclet во Брисел (1905–1911). Овој дом, создаден за финансискиот магнат Adolphe Stoclet, се смета за ремек-дело на Vienna Secession и раниот модернизам, каде секој архитектонски елемент е синтетизиран во хармоничен целосен простор, познат како Gesamtkunstwerk.

Palais Stoclet не само што внесува геометриска прецизност и лаконска убавина во архитектурата, туку и интегрира уметнички елементи на сликари како Густав Климт, што го направи овој објект еден од најлуксузните и најсовршени примери на своето време. Денес, ова здание е дел од Светското наследство на УНЕСКО, признавање што ја потврдува неговата историјска и културна важност.

Многу повеќе од архитектура

Хофман не бил само архитект. Неговото творештво опфаќаше мебел, осветлување, текстил, накит, прибор за јадење и многу други елементи на секојдневниот живот, со којашто тој ја „израмнуваше престижноста на занаетот со уметноста“.

Овој холистички пристап ја дефинира неговата визија за обединета уметност, од големи згради до најмалите детали на предметите што ги опкружуваат луѓето.

Како професор на Универзитетот за применета уметност во Виена, тој влијаеше и на генерации млади уметници и архитекти, пренесувајќи им ги принципите на балансот помеѓу функционалноста и естетиката.

Естетика што ја надживеа својата ера

Иако неговите почетоци беа поттикнати од Jugendstil/Art Nouveau, стил што доминираше на почетокот на 20 век, Хофман постепено разви потполно личен и геометриски јасен израз што претходеше на модерниот дизајн, со прецизни квадрати и прави линии што влијаеја на следни генерации дизајнери и архитекти.

Неговата способност да ги обедини разни уметнички дисциплини во една синтетска визија — од архитектура до мебел, сликарство и декоративни уметности го прави една од највлијателните фигури на европската уметничка сцена од крајот на 19 и почетокот на 20 век.

Наследство и значење

Јозеф Хофман почина во Виена во 1956 година, оставајќи зад себе богат архитектонски и дизајнерски опус кој и денес живее низ изложби, музеи и историски градежни објекти ширум Европа. Виена, како признание за неговиот придонес кон визуелните уметности, му додели почестен гроб во централното гробиште.

Неговата работа, од институционални згради до витални предмети како прибор за јадење за секојдневна употреба, останува инспирација за современите практики во архитектура и дизајн, подвлекувајќи ја идејата дека убавината и функционалноста не само што може, туку и треба да коегзистираат.

Н.Т