Вкрстено ламелираното дрво- потценетиот материјал што ја менува иднината на градежништвото

Додека бетонoт и челикот со децении доминираат во урбаните хоризонти, еден материјал тивко, но сигурно го освојува вниманието на архитектите и инженерите ширум светот. Вкрстено ламелираното дрво (CLT), според анализите на водечките светски медиуми за градежништво и архитектура како ArchDaily, Dezeen, The Architectural Review и Engineering News-Record, претставува една од најголемите, но сè уште недоволно искористени иновации во современото градење.

Што е CLT и зошто е поинакво?

Вкрстено ламелираното дрво се состои од повеќе слоеви дрвени панели, поставени под прав агол и цврсто поврзани со лепење под висок притисок. Овој принцип создава материјал со исклучителна структурна стабилност, кој се однесува повеќе како масивна плоча отколку како традиционално дрво.

Токму оваа вкрстена структура му овозможува на CLT да поднесува високи вертикални и хоризонтални оптоварувања, што го прави соодветен дури и за повеќекатни објекти и високоградба.

Од алтернатива до рамноправен конструктивен систем

Во последната деценија, светските медиуми сè почесто известуваат за високи дрвени згради изградени токму со CLT, од станбени блокови во Скандинавија, до канцелариски кули во Канада, Јапонија и Австралија. Се опишува како „материјал што ја урива предрасудата дека дрвото е резервирано само за нискоградба“.

Сепак, и покрај овие примери, CLT сè уште се смета за „алтернативен“ материјал, наместо за стандардна конструктивна опција. Главните причини се конзервативните регулативи, недоволната информираност и навиката на индустријата да се потпира на добро познати решенија.

Брзина, прецизност и помал јаглероден отпечаток

Една од најчесто истакнуваните предности на CLT е брзината на изградба. Елементите се фабрички прецизно произведени, со отвори за инсталации, што значително ја скратува времетраењето на градбата на терен.

Покрај тоа, CLT има драстично помал јаглероден отпечаток во споредба со бетонoт и челикот. Дрвото како материјал складира CO₂, наместо да го емитува, што го прави клучен фактор во стратегиите за декарбонизација на градежниот сектор, индустрија која, според податоци цитирани во The Guardian, учествува со речиси 40% во глобалните емисии на јаглерод диоксид.

Отпорност на пожар и земјотреси- митови и факти

Една од најчестите заблуди поврзани со CLT е неговата наводна слабост при пожар. Меѓутоа, истражувањата покажуваат дека масивното дрво гори бавнo и предвидливо, создавајќи јагленосан слој што ја штити внатрешната структура.

Исто така, благодарение на својата еластичност и релативно мала тежина, CLT покажува одлични перформанси во сеизмички подрачја, што го прави особено интересен за земји со зголемен ризик од земјотреси.

Зошто тогаш е сè уште потценето?

Главниот проблем не е во материјалот, туку во системот. Недоволна локална продукција, ограничено искуство кај изведувачите, регулативи кои не се ажурирани, перцепцијата дека дрвото е „помалку трајно“

Сепак, сè повеќе експерти предупредуваат дека ваквиот став е неодржлив. „CLT не е тренд, туку неопходност“, наведува The Architectural Review, додавајќи дека иднината на градовите ќе зависи од материјали што комбинираат одржливост, ефикасност и архитектонска слобода.

Материјал за иднината, достапен денес

Она што CLT го прави особено вредно е фактот што тој не е експериментален материјал, туку веќе докажан конструктивен систем, применет во реални, сложени и големи проекти. Вкрстено ламелираното дрво има потенцијал да стане она што бетонoт беше за 20 век – основен материјал што ја дефинира епохата.

Прашањето не е дали CLT ќе стане дел од иднината на градежништвото, туку зошто толку долго ја одложувавме неговата поширока примена.

Н.Т