Тапети кои убиваат! Дом полн со стил, дом полн со отров

Во 19 век, кога Викторијанска Британија живеела во ера на индустриски напредок, буржоаски просперитет и раскошен ентериер, домовите станувале симбол на статус. Колку побогати шарки, поинтензивни бои и повпечатливи ѕидови, толку повисока општествена позиција.

Но зад таа декоративна естетика се криела токсична тајна, многу од најпопуларните тапети и ѕидни облоги содржеле арсен, еден од најопасните отрови познати во историјата.

Она што тогаш било врв на вкусот, денес се смета за еден од најморничавите примери како модата и дизајнот можат да станат здравствен ризик.

ЗОШТО ТОКМУ АРСЕН?

Во доцниот 18 и 19 век, производителите барале поинтензивни и потрајни пигменти за ентериер. Природните зелени бои брзо бледееле, а новата хемија понудила „чудо“: Scheele’s Green, пигмент создаден во 1775 година од шведскиот хемичар Carl Wilhelm Scheele. Тој бил направен од бакарен арсенит и давал впечатлива, светкава зелена боја. Подоцна следел и Paris Green / Emerald Green, уште посилен и популарен пигмент.

Зелената боја во Викторијанската ера станала синоним за богатство, модерност, природа и егзотика, елеганција во ентериерот. Токму затоа зелените тапети биле масовно користени во салони, детски соби, спални и трпезарии.

КАКВИ ТАПЕТИ И ЅИДОВИ СЕ КОРИСТЕЛЕ?

Викторијанските домови биле познати по драматични, богати и детални ентериери. Ѕидовите ретко останувале празни. Најчесто се користеле тапети со цветни орнаменти, ботанички мотиви со листови и винова лоза, геометриски шари, ориентални и егзотични принтови, релјефни и слоевити тапети, темни, богати тонови комбинирани со позлата и дрво

Најризични биле токму зелените, жолтозелените и смарагдните нијанси, каде често имало арсенски пигменти. Smithsonian наведува дека милиони ролни вакви тапети се произведувале во Британија во 19 век.

КАКО УБИВАЛЕ ТАПЕТИТЕ?

На почетокот никој не верувал дека убавите ѕидови можат да разболат човек. Но лекарите почнале да забележуваат мистериозни симптоми кај семејства кои живееле во раскошно декорирани домови.

Најчести симптоми биле главоболки, мачнини, кашлица и проблеми со дишење, иритација на кожа, хроничен замор, губење тежина, невролошки проблеми

Постојат две главни објаснувања:

Арсенска прашина
Со стареење, тапетите се ронеле и испуштале микроскопски честички што се вдишувале.

Влага и мувла
Во влажни простории, мувлата можела да реагира со арсенските соединенија и да ослободи токсични гасови, подоцна поврзани со истражувањата на Bartolomeo Gosio.

НАЈРАНЛИВИ БИЛЕ ДЕЦАТА

Историски извештаи опишуваат случаи на деца кои мистериозно се разболувале во зелени соби. Smithsonian пишува за лекар кој третирал семејство каде четири деца починале, а подоцна сомнежот паднал врз токсичниот ентериер. Во тоа време, многумина не ја разбирале врската меѓу ѕидовите и болеста, па отровот останувал скриен со години.

ЈАВЕН СКАНДАЛ И ДЕБАТА ВО БРИТАНИЈА

До средината на 19 век, британски весници, лекари и реформатори почнале да алармираат за „poisonous wallpaper“. Се отворале прашања за тоа дали производителите знаеле? Дали државата треба да интервенира? Дали модата е поважна од здравјето?

Некои фабриканти ги негирале опасностите. Други продолжиле да продаваат, бидејќи побарувачката била огромна. Дури кон крајот на 19 век, јавниот притисок и научните сознанија довеле до постепено повлекување на арсенските пигменти.

НЕ САМО ТАПЕТИ

Арсенот не бил ограничен само на ѕидовите. Истите пигменти се користеле и за ткаенини и фустани, играчки, книги и корици, бои за мебел, вештачко цвеќе, декоративни предмети. Тоа значи дека Викторијанците често живееле опкружени со токсични бои без да знаат.

ДАЛИ ПОСТОЈАТ ДЕНЕС?

Да. Некои музеи, архиви и историски куќи сè уште чуваат оригинални примероци од тапети со арсен. Со нив се работи внимателно, со заштитна опрема и контролирани услови. Cooper Hewitt Smithsonian Design Museum има зачувани примероци и ги опишува како „toxic beauty“- убава, но опасна историја на дизајнот.

ЗОШТО ОВАА ПРИКАЗНА Е ВАЖНА ДЕНЕС?

Случајот со викторијанските тапети е рана лекција дека убавината не значи безбедност, новите материјали мора да се тестираат, трендовите често доаѓаат пред науката, дизајнот може да има здравствени последици

Тоа е тема актуелна и денес, од токсични пластики до загадувачки бои и небезбедни градежни материјали.

Викторијанските тапети со арсен остануваат еден од најшокантните примери во историјата на ентериерот. Она што изгледало како симбол на вкус и богатство, всушност можело тивко да труе цели семејства. Во ерата на раскошни домови и декоративни ѕидови, Викторијанците несвесно покажале една вечна вистина- не секоја убавина е безопасна.

Н.Т