Овде луѓето секако дека сакаат квалитет, се восхитуваат на врвни светски модни куќи, претежно ги следат модните недели, но кога ќе дојде моментот да инвестираат во облека што е изработена специјално за нивната фигура, многумина прават чекор назад.
Не затоа што не ја препознаваат вредноста, туку затоа што културолошки сè уште не сме ја развиле навиката добро скроената облека да ја гледаме како инвестиција, а не како луксуз.
Ова не е прашање на финансии. Тоа е прашање на модна култура.
Во земји како Италија, Франција или Велика Британија, изработката по мерка претставува традиција што се пренесува со генерации. Таму не е необично жената да има палто, костум или свечен фустан што го носи и по десетина години. Причината не е само квалитетот на материјалот, туку фактот што парчето е создадено токму за неа. Во Македонија, пак, доминира сосема поинаква логика, облеката треба да биде достапна веднаш, брзо и по можност идентична со она што го носат сите останати.
Токму затоа, психолозите одамна предупредуваат дека изборот на облека никогаш не е само моден избор, туку и одраз на нашата самоперцепција.
Американската модна психологинка Карен Пајн, автор на книгата Mind What You Wear, објаснува дека луѓето често избегнуваат облека што навистина им прилега затоа што таа носи поголема видливост. А кога некој станува повидлив, автоматски станува и поизложен на проценка. Несигурноста, според неа, многу почесто нè наведува да се вклопиме отколку да се издвоиме.
Овој феномен е особено препознатлив во малите општества.
Македонија е релативно мала средина во која социјалната контрола сè уште има силно влијание. Социолозите со години укажуваат дека во вакви општества луѓето почесто се облекуваат така што нема премногу да отстапуваат од околината. Добро скроеното сако, беспрекорно изработениот фустан или уникатниот капут лесно можат да предизвикаат коментари од типот „се дотерал премногу“, „за каде е вака облечена?“ или „се прави важна“.
Но вкусот никогаш не е само лична категорија, туку и општествен механизам преку кој луѓето сигнализираат припадност кон одредена група. Кога мнозинството избира просечност, индивидуалноста станува ризик.
Токму затоа многу луѓе несвесно ја избираат „безбедната облека“. Не затоа што им се допаѓа. Туку затоа што знаат дека нема да привлече внимание.
Модниот историчар Валери Стил, директорка на Музејот при Fashion Institute of Technology во Њујорк, често нагласува дека кројот отсекогаш бил најголемиот показател на квалитетот. Според неа, луксузот никогаш не започнува со логото, туку со конструкцијата. Начинот на кој едно парче ја следи линијата на телото е она што ја прави разликата помеѓу конфекција и вистинско мајсторство.
Тука доаѓаме до уште еден проблем што е карактеристичен за домашниот пазар.
Последните две децении брзата мода создаде генерации потрошувачи кои навикнаа облеката да ја доживуваат како производ со краток рок на употреба. Наместо едно беспрекорно изработено палто, често се купуваат четири просечни. Наместо еден фустан што ќе остане во гардероберот со години, се избираат повеќе модели што веќе следната сезона излегуваат од мода.
Тоа е спротивно на филозофијата на вистинската мода.
Најголемите светски модни куќи никогаш не зборуваат за количина. Зборуваат за конструкција, пропорција, материјал и време вложено во изработка.
Токму затоа couture никогаш не се продава како производ, туку како процес.
Добро скроената облека бара часови работа. Понекогаш денови. Понекогаш недели.
Потребни се повеќе проби, рачна доработка, прецизно обликување на силуетата и избор на материјал што ќе го следи движењето на телото. Тоа е занает кој денес станува сè поредок дури и во светот.
Во Македонија, ваквиот пристап сè уште го негува ELENA LUKA, бренд кој со години ја развива културата на custom-made и couture изработката. Наместо универзален крој што треба да им одговара на сите, секоја креација се приспособува на конкретната личност, на нејзината фигура, пропорции и начин на движење.
Таквиот пристап бара многу повеќе време, знаење и одговорност, но резултатот е парче што не само што изгледа подобро, туку и се чувствува поинаку. Жената не мора да се приспособува на фустанот, фустанот се приспособува на неа.
Токму тоа е суштината на модните височини.
Не да го менува телото. Туку да го разбере.
Во последните години, сè повеќе светски аналитичари забележуваат враќање кон ваквиот начин на размислување. По долгата доминација на брзата мода, купувачите повторно почнуваат да ја ценат долговечноста, рачната изработка и персонализираниот пристап. Сè повеќе се зборува за „помалку, но подобро“ – филозофија што ги става квалитетот и безвременскиот дизајн пред моменталниот тренд.
И Македонија полека може да го следи тој правец.
Не затоа што треба да ги копира светските метрополи, туку затоа што има свои дизајнери, ателјеа и мајстори кои поседуваат знаење што заслужува многу поголема поддршка. Наместо добро скроената облека да се доживува како недостижен луксуз, можеби е време да почнеме да ја гледаме како култура на облекување, како почит кон сопственото тело и како инвестиција што трае со години.
Вистинската мода никогаш не започнува со цената. Таа започнува со кројот.
А општество што ќе научи да ја препознава вредноста на добрата конструкција, прецизната изработка и авторскиот дизајн, нема само подобро да се облекува. Ќе развие повисока модна култура, ќе ги поддржи домашните дизајнери и ќе создаде простор во кој квалитетот повторно ќе стане најважниот критериум. Тоа не е само победа за модната индустрија, туку и за целото општество.
Небојша Толески