Анализа: Зошто во Македонија секој знае да оцени фустан, а малкумина знаат што е добар крој?

Кај нас постои една интересна појава која речиси секојдневно може да се забележи на социјалните мрежи, во телевизиските емисии, на свадби, матури или јавни настани. И речиси секој има мислење за тоа дали некој фустан е убав или грд, дали некоја креација му стои добро на оној што ја носи, дали бојата е соодветна или дали цената е оправдана.

Но кога разговорот ќе се префрли на конструкцијата на облеката, на кројот, пропорциите, линијата, балансот или техничката изработка, тогаш кругот на луѓе кои навистина знаат за што зборуваат драматично се намалува.

Зошто толку лесно судиме за финалниот изглед, а толку ретко ја разбираме „архитектурата“ што стои зад него.

Па еве, од различни агли ќе се обидеме да ви објасниме што стои зад ова.

Облеката е еден од ретките производи што сите мислат дека ги разбираат

Психолозите одамна укажуваат на феноменот наречен „илузија на експертиза“. Тоа е состојба во која луѓето веруваат дека добро разбираат одредена област само затоа што секојдневно се во контакт со неа. Факт- сите носиме облека. Секој ден. Од раѓање. Токму затоа многумина претпоставуваат дека знаат и како се создава.

Но тоа е исто како да мислиме дека знаеме да проектираме мост само затоа што секојдневно поминуваме преку мостови.

Модниот дизајн е дисциплина што ги спојува уметноста, инженерството, антропометријата, текстилната технологија и психологијата на формата. Добриот крој не е случајност. Тој е резултат на математички пресметки, прецизни пропорции и години искуство.

Сепак, бидејќи финалниот производ е визуелен, јавноста најчесто останува на нивото на површинскиот впечаток или „Ми се допаѓа“ или „не ми се допаѓа“.

Многу ретко анализата оди подлабоко.

Македонската култура е визуелна, а не конструктивна

Во земји со силна модна традиција како Франција, Италија или Јапонија, јавноста често прави разлика помеѓу дизајн и крој.

Во Македонија најчесто се коментираат бојата, украсите, брендот, цената, дали нешто е „во тренд“.

Речиси никогаш не се разговара за линијата на рамото, балансот на силуетата,, односот помеѓу половината и колковите, конструкцијата на ракавот, техниката на спојување, сложеноста на кројот.

Причината е културолошка.

Македонија нема долга традиција на јавно модно образование. Имаме публика која е изложена на модни фотографии, но ретко на објаснувања за процесот зад нив.

Гледаме резултат.

Не ја гледаме „архитектурата“ на облеката.

Кројот е архитектурата на модата

Многу врвни дизајнери токму така го дефинираат кројот.

„Модата е како архитектурата, нејзината суштина лежи во пропорциите.“ изјави еднаш легендарната модна дизајнерка Коко Шанел.

Оваа реченица всушност ја открива суштината на проблемот. Кога гледаме зграда, лесно забележуваме фасада. Но вистинската вредност на архитектурата се крие во конструкцијата. Истото важи и за облеката. Многу луѓе можат да забележат интересен принт или впечатлива боја.

Но добриот крој е она што прави облеката да стои совршено, да го издолжи телото, да создаде баланс и да изгледа природно. Тоа е невидливата работа која најчесто останува незабележана.

Контрадикторност на луксузот

Во модата постои едно правило кое често ги изненадува потрошувачите.

Колку е подобар кројот, толку помалку се забележува. Лошиот крој веднаш се гледа.

Добриот крој изгледа природно. Затоа луѓето често ја потценуваат неговата вредност. Кога ќе видат едноставен фустан со чиста линија, дел од јавноста прашува „Што е толку посебно тука?“ Но токму во таа едноставност може да се крие најсложената конструкција.

Во високата мода често е потребно повеќе време за да се изработи совршено едноставна форма отколку раскошна креација преполна со детали.

Но… социјалните мрежи го променија начинот на кој ја гледаме модата

Инстаграм, ТикТок и останатите платформи создадоа култура на брза визуелна проценка. Една фотографија трае неколку секунди. Во тој временски интервал никој не размислува за конструкција. Се оценува впечатокот.

Психолозите ова го нарекуваат „когнитивна кратенка“ односно мозокот носи брз заклучок врз основа на највидливите информации. Затоа денес многу полесно се забележува впечатлив украс отколку прецизно изведен крој.

И токму оние елементи што бараат најголемо знаење често добиваат најмалку внимание.

А, зошто модните дизајнери често се чувствуваат неразбрани?

Многу македонски дизајнери ќе кажат дека најголемата заблуда е верувањето дека нивната работа започнува и завршува со цртање.

Реалноста е сосема поинаква. Зад еден успешен модел стојат десетици проби, корекции на кројот, тестирање на материјалите, анализа на движењето на телото, технички решенија за удобност и функционалност. Тоа е работа која публиката речиси никогаш не ја гледа.

Затоа често се случува трудот од стотици часови да биде сведен на едноставна реченица „Па добро, тоа е само еден фустан.“

Што прави еден крој навистина добар?

Според светските модни школи, добар крој не е оној што е најкомплициран.

Добар крој е оној што создава визуелен баланс, ја следи анатомијата на телото, не создава непотребни набори, овозможува удобно движење, изгледа природно од сите агли, останува елегантен и по години носење.

Тоа е причина поради која некои креации изгледаат современо и по две или три децении, додека други изгледаат застарено по една сезона.

Да! Македонија гледа мода, но ретко ја чита

Можеби најголемиот предизвик на македонската модна сцена не е недостатокот на талент, туку недостатокот на модна писменост кај пошироката публика.

Ние сепак сме општество кое лесно препознава впечатлив изглед, но многу поретко ја препознава вештината што стои зад него. А токму таму, во невидливите линии на кројот, во милиметарските корекции и во конструкцијата што никој не ја забележува, се крие вистинската разлика помеѓу обична облека и врвен моден дизајн.

Можеби не се сведува на тоа дали ни се допаѓа некој фустан. Туку дали знаеме зошто ни се допаѓа. Има разлика!

Небојша Толески