Во сенката на туристичките разгледници на Охрид, каде вниманието најчесто го крадат староградските куќи и средновековните цркви, постојат објекти што остануваат речиси невидливи за јавноста, но не и за историјата.
Еден од нив е Куќата на Паунковци, градба што не припаѓа на класичната „охридска разгледница“, туку на еден подоцнежен, урбан слој на градот. Токму затоа, нејзината вредност е уште поголема, таа сведочи за архитектонската трансформација на Охрид во 20 век.
Куќата денес има статус на значајно културно наследство. Изградена во 1930 година, по проект на инженерот Ѓорѓи Ѓурчинов, таа претставува редок пример на урбана станбена архитектура која комбинира традиционални и европски стилски влијанија во еден синтетизиран, еклектичен израз.
Архитектонски, објектот е конципиран како братска куќа, форма на живеење карактеристична за периодот, каде две семејни единици коегзистираат во една целина.
Куќата располага со сутерен, приземје и мансарда над влезниот трем, создавајќи вертикална организација што одговара на потребите на урбаното живеење од меѓувоениот период.
Но, она што ја издвојува Куќата на Паунковци не е само нејзината функција, туку нејзиниот визуелен идентитет. Југоисточната фасада е богато обработена и претставува вистински архитектонски манифест.
Во неа се препознаваат барокни елементи, полуоблиот тимпанон украсен со гипсена розета, поставен над два сводести отвора кои формираат лоѓија со балустрадна ограда. Овој елемент не е само декоративен, туку создава и чувство на длабочина и театарска композиција на фасадата.
Поткровјето, со својот надоѕидок и мали украси, дополнително ја збогатува силуетата на објектот, додека прозорците, големи, правоаголни, со пиластри и декоративни рамки внесуваат ритам и симетрија. Сутеренот, изведен од делкан камен, дава цврста основа и контраст на горните, порафинирани делови од куќата.
Оваа комбинација на елементи ја позиционира куќата како пример на архитектонски еклектизам, каде различни стилови, од барокни мотиви до локални градителски традиции се спојуваат во единствена целина. Таа не е ниту чисто традиционална, ниту целосно модерна, туку токму она што го дефинира периодот меѓу двете светски војни: транзиција.
И токму во таа транзиција лежи нејзината вистинска вредност. Куќата на Паунковци е сведок на момент кога Охрид почнува да се менува, од ориентално-староградски амбиент кон европски урбан центар. Таа ја раскажува приказната за новата класа, новите естетики и новите амбиции.
Денес, и покрај статусот на заштитено културно наследство, куќата останува надвор од главните туристички маршрути. Нема гужви пред неа, нема разгледници, нема масовна медиумска експонираност. Но можеби токму во тоа лежи нејзината автентичност.
Сепак, куќата на Паунковци останува тивок, но значаен потсетник дека вистинската вредност на архитектурата не секогаш е во нејзината видливост, туку во приказната што ја носи.
Н.Т