Повеќе од јасно е дека постојат трендови што доаѓаат и си заминуваат, но постојат и вечни конфликти што никогаш не исчезнуваат. Еден од нив е дуелот меѓу балетанките и штиклите, (вториве се нарекуваат високи потпетици, ама нашироко е прифатен терминот штикли) помеѓу удобноста и моќта, практичноста и сензуалноста, минимализмот и драмата.
Ова не е само прашање на обувки. Ова е прашање на психологија, општествени норми, женска самодоверба, телесна перцепција и културни промени што со децении ја обликуваат модната индустрија.
Денес, кога модата сè повеќе се движи кон комфор, а генерацијата Зет ја оттурнува идејата дека женственоста мора да боли, се поставува прашањето дали штиклите ја губат битката?
Одговорот е многу покомплексен отколку што изгледа.
Штиклите: симбол на моќ, статус и сензуалност
Штиклите со децении претставуваат симбол на женска моќ и сексапил. Од Кристијан Лубутен до Маноло Бланик, високата потпетица во модната историја отсекогаш била поврзана со гламур, авторитет и визуелна доминација.
Психолошките анализи покажуваат дека штиклите влијаат врз начинот на кој жената се доживува себеси, но и како ја перципира околината. Истражување објавено во списанието „Аркајвс оф секшуал бихејвиор“ покажува дека високите потпетици често се поврзуваат со повисока перцепција на привлечност, статус и самодоверба.
Причината е делумно биомеханичка. Штиклите го исправуваат ’рбетот, ја нагласуваат линијата на нозете, го менуваат начинот на одење, создаваат посилна визуелна присутност. Токму затоа многу жени велат дека во штикли „се чувствуваат помоќно“.
„Вог“ дури го нарече звукот на потпетиците „ритмичка самодоверба“.
Но таа моќ има цена.
Болката како дел од модната историја
Модната индустрија со децении ја романтизираше идејата дека убавината бара жртва. Фразата на Кристијан Лубутен дека „штиклите се задоволство со болка“ стана речиси филозофија на високата мода.
Но медицинските анализи покажуваат нешто друго.
Големата научна анализа „Хај Хабитс“, објавена во „Би-ем-си паблик хелт“, поврзува долготрајно носење високи потпетици со деформации на стапалото, болки во колена, проблеми со ’рбетот, нарушување на балансот, зголемен ризик од повреди.
По пандемијата, модната индустрија доживеа радикален пресврт. Жените масовно почнаа да избираат удобност наместо визуелна жртва. Британски „Тајмс“ објави анализа според која продажбата на високи потпетици драстично опаднала во последната деценија, додека рамните модели и ниските потпетици бележат огромен раст.
Големото враќање на балетанките
Она што некогаш се сметаше за „безбедна“ или обувка за девојчиња, денес повторно стана симбол на современ шик.
Балетанките се вратија на модната сцена благодарение на носталгијата за 2000-тите, минимализмот, тивкиот луксуз, потребата за функционална мода.
„Харперс Базар“ и „Бритиш Вог“ последните сезони постојано пишуваат за големото враќање на балетанките, особено моделите инспирирани од француската естетика на Репето. Интересно е што денешните балетанки повеќе не се само „удобни чевли“.
Тие станаа симбол на интелигентна елеганција, ненаметлив луксуз, урбана практичност, тивка самодоверба.
Во ерата на „олд мани“ естетиката и минимализмот, многу жени денес сакаат да изгледаат моќно без очигледен напор.
А токму тоа го нудат балетанките.
Психологијата зад изборот: што навистина кажуваат обувките за нас?
Психолозите одамна тврдат дека обувките се продолжение на идентитетот.
Штиклите најчесто асоцираат на доминација, визуелна самодоверба, сексуалност, статус, формалност.
Балетанките, пак, се поврзуваат со:
интелектуална елеганција, спонтаност, достапност, комфор, независност од машкиот поглед.
Интересно е што современите генерации сè повеќе ја оттурнуваат идејата дека женственоста мора да биде поврзана со физичка непријатност.
На Редит и модните форуми, илјадници жени денес отворено зборуваат дека повеќе не сакаат да „страдаат за изглед“. Но истовремено, многу жени признаваат дека штиклите и понатаму психолошки им даваат чувство на контрола и присутност.
И токму тука лежи причината зошто овој моден дуел никогаш нема целосно да заврши.
Модната индустрија денес бара компромис
Модната индустрија денес бара компромисНајинтересно е што современата мода повеќе не бара избор „или-или“.
Затоа денес огромен тренд се китен-хил модели, балетанки со мала потпетица, архитектонски ниски потпетици, хибридни модели меѓу балетанка и штикла.
„Харперс Базар“ ги нарече овие модели „жената на 2026 година во една обувка“ или доволно елегантни за моќ, доволно удобни за реален живот.
Па кој победува?
Ако зборуваме за визуелна моќ, штиклите сè уште победуваат.
Ако зборуваме за современ живот, урбана динамика и реална функционалност, балетанките веќе доминираат.
Но најточниот одговор е дека модата денес повеќе не ја дефинира жртвата. Туку изборот. Современата жена повеќе не сака обувка што ќе ја трансформира во идеал. Таа сака обувка што ќе ѝ дозволи да остане своја. И можеби токму затоа, во 2026 година, балетанките не се само тренд.
Тие се модна реакција против ерата во која женственоста со децении се мереше во сантиметри потпетица.
Небојша Толески