Дали во Македонија добриот стил предизвикува восхит или љубомора? Феноменот на општеството кое често го казнува човекот што се издвојува

„Зошто толку се дотерала?“
„Каде тргнала вака?“
„Мисли дека е нешто посебно.“
„Премногу се истакнува.“

Ова се реченици кои многу луѓе во Македонија ги слушнале, или барем ги препознале во својата околина, особено кога станува збор за некој кој има различен стил, впечатлив изглед или едноставно покажува поголема грижа за сопствениот изглед.

Кога некој во Македонија изгледа добро, дали тоа предизвикува восхит или најпрво се појавува сомнеж, споредување и завист?

Одговорот сепак не е едноставен. Бидејќи модата никогаш не е само облека. Начинот на кој реагираме на туѓиот изглед открива многу за нашата култура, психологија и однос кон успехот.

Малите општества и стравот од издвојување

Социолозите одамна забележуваат еден феномен карактеристичен за помалите заедници, а тоа е силната потреба за конформизам.

Во општества каде што луѓето меѓусебно се познаваат, каде што мислењето на околината има голема тежина, различноста често не се доживува веднаш како креативност, туку како нарушување на воспоставениот ред.

Некој што се облекува поинаку, кој вложува повеќе во изгледот, кој носи смел моден избор или покажува луксуз, понекогаш не се гледа само како човек со стил.

Туку како човек кој „се издвојува“.

А издвојувањето во многу традиционални средини отсекогаш носело одреден ризик.

Историјата покажува дека луѓето кои биле пред своето време често прво биле критикувани, а дури подоцна препознаени.

Зошто туѓиот стил понекогаш создава непријатност?

Психологијата има објаснување.

Кога гледаме личност која е самоуверена, добро облечена и различна, нашата реакција не зависи само од неа.

Зависи и од тоа како се чувствуваме ние самите.

Познатиот психолог Алфред Адлер зборувал за чувството на инфериорност, состојба во која човек се споредува со другите и чувствува дека не е доволно успешен, вреден или признат.

Во такви ситуации, туѓиот успех може да стане непријатно огледало.

Не затоа што другиот направил нешто погрешно.

Туку затоа што потсетува на нешто што ние самите можеби го посакуваме.

Модата како симбол на статус и идентитет

Облеката отсекогаш била повеќе од практична потреба.

Уште од кралските дворови, преку високата мода во Париз, па до денешните социјални мрежи, стилот комуницира пораки во смисла Кој сум? Како сакам да ме гледаат? Колку се почитувам себеси?

Затоа луѓето често не реагираат само на фустанот, костумот или чевлите. Реагираат на пораката зад нив.

Кога некој носи впечатлив стил, тоа може да се протолкува како самодоверба.

Но кај некои може да биде прочитано како „покажување“. Разликата најчесто не е во облеката.

Туку во перцепцијата.

Македонската мода меѓу желбата за луксуз и стравот од различност

Македонското општество е малку поразлично.

Од една страна, постои огромна желба за брендирана облека, луксузни автомобили, убави ентериери и визуелен успех.

Од друга страна, кога некој навистина ќе го живее тој стил, често се појавуваат критики. Сакаме успех. Но понекогаш не сакаме премногу видлив успех. Сакаме луѓето да изгледаат убаво. Но не секогаш сакаме некој да изгледа „подобро“ од очекуваното. Овој сепак не е само македонска контрадикторност.

Се појавува во многу општества каде што постои силна култура на споредување.

„Зошто таа?“ – психологијата на зависта

Зависта е една од најстарите човечки емоции.

Филозофот Аристотел ја анализирал како чувство кое се појавува кога гледаме нешто што го поседува друг човек, а ние би сакале да го имаме.

Но постои важна разлика: Зависта не секогаш е негативна.

Постојат два вида.

Првиот е деструктивен:
„Ако јас немам, нека нема ни тој.“

Вториот може да биде мотивирачки:
„И јас сакам да се подобрам.“

Проблемот настанува кога наместо инспирација, успехот на другиот станува причина за омаловажување.

Големите модни имиња секогаш предизвикувале поделени реакции

Историјата на модата е полна со дизајнери кои прво биле критикувани затоа што биле различни.

Коко Шанел го променила начинот на кој жените се облекуваат, но во своето време нејзините идеи биле сметани за премногу смели.

Александар Меквин често предизвикувал шок и критики со своите колекции, но подоцна станал еден од најценетите дизајнери во историјата.

Како што рекол Карл Лагерфелд:

„Луксузот е леснотијата на мајсторството, а не покажувањето.“

Вистинскиот стил не е потребата да се биде над другите.

Туку слободата да се биде свој.

Дали Македонија учи да го слави индивидуалниот стил?

Последните години нешто се менува. Новите генерации се послободни. Социјалните мрежи донесоа поголема изложеност на светските трендови.

Луѓето патуваат повеќе. Гледаат различни култури. И постепено се намалува стравот од различност. Но сè уште постои една стара навика: Да се коментира повеќе отколку да се инспирира.

Да се анализира туѓиот изглед повеќе отколку сопствениот развој.

Вистинскиот стил бара храброст

На крајот, модата никогаш не била само прашање на гардероба. Таа е прашање на карактер. Да се облечеш различно во средина каде што сите сакаат да изгледаат исто бара одредена храброст. Затоа можеби најголемиот тест за едно општество не е дали има убаво облечени луѓе.

Туку дали знае да ги препознае.

Дали знае да каже: „Ова е убаво.“

Без веднаш да праша:

„Зошто таа се облекла така?“

Можеби вистинската модна зрелост на Македонија нема да се мери само по тоа колку луѓе следат трендови.

Туку по тоа колку луѓе ќе имаат слобода да бидат свои, без страв дека нивната различност ќе биде казнета со туѓо мислење.

Небојша Толески