Дрвениот корсет на Хусеин: Кога телото мора да се приспособи на облеката

Тој е еден од оние автори кои прашаа дали модата може да биде нешто многу поголемо од облека

Треба да го знаете дрвениот корсет на Хусеин Чалајан од есен/зима 1995.

Во деценија во која модата беше целосно доминирана од хипергламурозните супермодели и суровиот grunge, Чалајан практично го прескокна тренд-циклусот и создаде буквално носечка скулптура.

Наместо класичен корсет кој ја стега половината, тој употребил цврсто дрво и индустриски метални завртки.

Телото буквално морало да ѝ се приспособи на облеката, а не облеката на телото.

Модните инсајдери го ценат како врвен пример на low-tech ремек-дело. Изгледа како комбинација од елегантен труп на брод, старомодна медицинска протеза и ковчег.

А токму овој пристап подоцна ќе доведе до неговата позната „table-skirt“ на ревијата од 2000 година.

ХУСЕИН ЧАЛАЈАН: КОГА ОБЛЕКАТА ПРЕСТАНУВА ДА БИДЕ ОБЛЕКА

Она што го прави дрвениот корсет на Хусеин Чалајан толку значаен не е само фактот што е направен од дрво. Во историјата на модата постојат многу дизајнери кои користеле необични материјали. Вистинската вредност на овој предмет е во начинот на кој Чалајан го поставува односот меѓу телото, облеката, ограничувањето и движењето.

Чалајан е роден во Никозија, Кипар, во 1970 година и се школувал во Лондон, на Central Saint Martins. Неговата работа од самиот почеток се движи меѓу модата, архитектурата, уметноста, технологијата и филозофијата. Design Museum го опишува како дизајнер чија работа е поттикната од области како антропологија, историја, наука, филозофија и технологија. 

И токму затоа кај него фустанот никогаш не е само фустан.

Дрвото наместо текстил

Корсетот од колекцијата „Along False Equator“, есен/зима 1995–96, е изработен од дрво и метал. Метрополитен музејот во Њујорк го опишува како низок технолошки, но исклучително концептуален „bustier“, кој со својата конструкција го „боксира“ телото. Денес предметот е дел од колекцијата на Costume Institute при Met. 

Kyoto Costume Institute дава уште поконкретен опис: корсетот е составен од четири дрвени делови, преден, заден и два странични, споени со метални завртки. Институцијата го опишува како предмет кој го штити и потпира телото на начин сличен на хируршки корсет. 

И тука започнува неговата необичност.

Корсетот традиционално има една основна функција: да го обликува телото. Чалајан ја презема таа историска функција, но наместо флексибилен текстил, користи материјал кој е речиси спротивен на телото, тврд, тежок и нефлексибилен.

Тоа значи дека односот е обратен.

Не телото ја обликува облеката. Облеката го принудува телото да се приспособи.

Не е само корсет — туку скулптура на телото

Метрополитен музејот прави особено интересна визуелна анализа на предметот. Формата може да потсетува на архаична медицинска протеза, труп на брод или дури ковчег. 

Токму овие асоцијации се важни. Медицинската протеза значи ограничување, поправка и поддршка на телото. Бродскиот труп значи патување и заштита. Ковчегот значи затвореност, неподвижност и крај.

Сите три асоцијации имаат нешто заедничко, телото се наоѓа внатре во конструкција која го контролира неговото движење.

И затоа корсетот изгледа речиси вознемирувачки.

Не се обидува да го направи телото „поубаво“ во традиционалната смисла.

Тој го прави видливо ограничувањето на телото.

Но дали Чалајан навистина сакал да зборува за тоа?

Тука мора да се биде внимателен.

Често денес се пишува дека дрвениот корсет директно претставува угнетување на женското тело или студеното општество на 1990-тите. Такви интерпретации постојат, но Met не го претставува корсетот како дело создадено со конкретна политичка или социјална порака. Напротив, музејот експлицитно забележува дека, за разлика од голем дел од работата на Чалајан, овој конкретен корсет не бил создаден со специфичен политички или социјален наратив. 

Тоа е важна разлика.

Она што можеме сигурно да го кажеме е дека предметот се вклопува во поширокиот начин на кој Чалајан размислува за телото, конструкцијата, мобилноста и трансформацијата.

Kyoto Costume Institute, пак, ја поврзува колекцијата „Along False Equator“ со тема на патување на луѓе погодени од катастрофи и идејата за реконструирање на телото за да остане исправено.

Затоа корсетот не треба да се чита само како „чуден“.

Тој е дел од една многу поширока приказна за телото што мора да продолжи да се движи и кога околностите го ограничуваат.

Од дрвениот корсет до масата што станува здолниште

Ова е можеби најинтересниот дел од приказната.

Во 2000 година Чалајан ќе ја направи една од најпознатите ревии во историјата на современата мода.

На сцената поставил мебел, столици, маса, телевизор, вазни. На прв поглед изгледало како минималистички дневен престој.

Но потоа мебелот почнал да се трансформира. Навлаките на столиците станале фустани. Столиците се трансформирале во куфери.

А на крајот една манекенка влегла во масата, ја подигнала и масата се претворила во дрвено здолниште.

Тоа било многу повеќе од ефектна ревиска точка.

Чалајан го поставил прашањето: Каде завршува мебелот, а каде започнува облеката? А уште поважно: Дали предметот мора да има само една функција?

Чалајан не сакаше само да создава облека

Ова е суштината на неговата работа.

MIT неговата практика ја опишува преку теми како отелесување, разотелесување, метаморфоза, мобилност и присилна миграција, а неговите ревии често функционираат како мултимедијални перформанси. 

Design Museum, пак, забележува дека Чалајан повеќе размислува за својата работа како за проекти, отколку само како за сезонски колекции. 

Токму затоа неговата мода често изгледа како нешто што би можело да биде изложено во музеј.

И навистина е.

Негови дела се наоѓаат во колекции на Metropolitan Museum of Art и Kyoto Costume Institute, а неговата работа била предмет на изложби во големи институции. 

Реакциите: од „претенциозно“ до ремек-дело

Интересно е што Чалајан никогаш не бил дизајнер кој сите го разбирале веднаш.

Неговата работа често предизвикувала реакција токму затоа што ја поместувала границата меѓу мода и современа уметност.

The Guardian, пишувајќи за неговата работа во 2000 година, забележува дека неговите концепти можеле да звучат претенциозно, но дека самите ревии биле извонредно изведени и брилијантно осмислени.

Со текот на времето, токму тоа станало неговата сила.

Чалајан не морал сите да го разберат веднаш.

Неговите идеи почнале да се препознаваат како дел од поширокото проширување на тоа што може да биде модата.

Зошто овој корсет е важен и денес?

Затоа што поставува прашање кое е многу поголемо од еден предмет:

Што ако облеката не мора да биде мека, удобна и приспособена кон телото?

Чалајан во 1995 година покажал дека облеката може да биде:

архитектура, конструкција, скулптура, механизам, простор и идеја.

И токму тука е неговото место во историјата на модата.

Не затоа што создал „еден чуден дрвен корсет“.

Туку затоа што помогнал да се промени начинот на кој гледаме на тоа што воопшто може да биде облека.

А можеби најубавата паралела е токму онаа што ја прави Met: дрвениот корсет од 1995 година и трансформирачкиот мебел од 2000 година се поврзани како две точки од истиот истражувачки процес. Првиот го „заклучува“ телото во конструкција, а вториот ја ослободува идејата за облеката од нејзината вообичаена форма и ја претвора околината во гардероба.

И токму затоа Хусеин Чалајан не е само моден дизајнер. Тој е еден од оние автори кои прашаа дали модата може да биде нешто многу поголемо од облека.

И одговорот, во неговиот случај, беше: да, може да биде архитектура што се носи на телото.