Постојат луѓе чии битки го менуваат текот на историјата. Една од нив е Ерин Брокович, жената која во 1990-тите стана симбол на граѓанската борба против корпоративната моќ, откако помогна да се разоткрие едно од најголемите еколошки загадувања во САД и да се добие рекордна спогодба од 333 милиони долари против енергетскиот гигант Pacific Gas & Electric. Нејзината приказна подоцна стана холивудски филм, а актерката Џулија Робертс ја освои наградата Оскар за најдобра женска улога токму толкувајќи ја Брокович во филмот Ерин Брокович.
Дваесет и шест години подоцна, Ерин Брокович повторно е во центарот на вниманието. Но овојпат нејзината цел не е хемиско загадување на подземните води. Нејзината нова битка е насочена кон инфраструктурата што стои зад револуцијата на вештачката интелигенција, огромните дата центри кои никнуваат низ цела Америка.
Во мај годинава таа ја лансираше платформата и интерактивната мапа на Brockovich Data Center Reporting, преку која граѓаните можат да пријавуваат проблеми, сомнежи и влијанија поврзани со постоечки или планирани дата центри во нивните заедници. Реакцијата беше неверојатна. Само во првата недела пристигнале околу 1.840 пријави од 47 американски држави, а до крајот на мај бројот на пријавени локации пораснал на повеќе од 2.700.
Што ја загрижува Брокович?
Што ја загрижува Брокович?Во јавноста вештачката интелигенција често се доживува како нешто виртуелно, алгоритми, апликации и чет-ботови кои живеат „во облакот“. Но зад секое прашање поставено до системите на вештачка интелигенција стојат огромни физички комплекси исполнети со сервери, системи за ладење, генератори и километри кабли.
Според Брокович, токму тие објекти стануваат новата невидлива индустрија што драматично го менува пејзажот на американските градови и предградија. Таа предупредува дека дата центрите трошат огромни количини електрична енергија, значителни количини вода за ладење, создаваат електронски отпад и дополнително ги оптоваруваат локалните инфраструктурни системи.
На нејзината мапа како најчести проблеми се наведени огромна потрошувачка на електрична енергија, висока потрошувачка на вода, зголемен електронски отпад, бучава од системите за ладење, притисок врз локалната инфраструктура, недоволна транспарентност во процесот на одобрување на проектите.
Според Брокович, најголемиот проблем не е само влијанието врз животната средина, туку фактот што многу локални заедници дознаваат за проектите дури кога тие веќе се одобрени или во напредна фаза на реализација.
„Луѓето не се против технологијата, туку против тајноста“
„Луѓето не се против технологијата, туку против тајноста“Во неодамнешни интервјуа таа нагласува дека не е против вештачката интелигенција ниту против дата центрите како концепт. Нејзината критика е насочена кон начинот на кој тие се планираат и одобруваат.
„Најчестиот збор што се повторува во пријавите не е вода, не е бучава, не се сметките за струја. Тој збор е транспарентност“, вели Брокович.
Таа тврди дека жителите честопати се чувствуваат исклучени од процесот на одлучување и дека проектите понекогаш се претставуваат како обични магацини или индустриски објекти, без јасно да се објасни нивната вистинска намена и потенцијалното влијание врз заедницата.
Зошто дата центрите станаа толку важни?
Зошто дата центрите станаа толку важни?Од друга страна, технолошките компании имаат сосема поинаков аргумент.
Дата центрите се основата врз која функционира модерниот интернет, cloud технологиите и вештачката интелигенција. Без нив не би постоеле платформите за стриминг, онлајн банкарството, социјалните мрежи, ниту пак современите AI системи.
Компаниите како Google, Microsoft, Amazon, Meta и OpenAI инвестираат стотици милијарди долари во нова инфраструктура за да одговорат на експлозивниот раст на побарувачката за AI услуги.
Поддржувачите на овие проекти предупредуваат дека забавувањето на изградбата би можело да ја намали конкурентноста на САД во глобалната трка за доминација во областа на вештачката интелигенција. Истовремено, тие истакнуваат дека дата центрите носат инвестиции, даночни приходи и нови инфраструктурни проекти во локалните средини.
Енергетска глад каква што светот ретко видел
Сепак, бројките што ги објавуваат научниците и меѓународните организации покажуваат дека загриженоста не е неоснована.
Според најнови анализи, дата центрите веќе трошат стотици терават-часови електрична енергија годишно, а до крајот на деценијата би можеле да достигнат речиси 3% од вкупната светска потрошувачка на струја. Голем дел од тој раст е директно поврзан со вештачката интелигенција.
Истражувањата предупредуваат и на сериозни предизвици за електроенергетските системи, особено во региони каде повеќе дата центри се концентрираат на една локација.
Дополнително, ладењето на серверите бара огромни количини вода, што станува особено чувствително прашање во сушни и климатски ранливи региони.
Од Холивуд до новата дигитална ера
Од Холивуд до новата дигитална ераКога во 2000 година филмот „Ерин Брокович“ ја освои публиката ширум светот, малкумина можеа да претпостават дека жената која тогаш се бореше против загадена вода еден ден ќе води кампања против инфраструктурата на вештачката интелигенција.
Тогаш нејзиниот противник беше енергетска компанија. Денес тоа е индустрија вредна трилиони долари, која многумина ја сметаат за двигател на следната технолошка револуција.
Но суштинското прашање што Брокович го поставува останува исто како и пред три децении: кој ја плаќа цената на напредокот?
Во време кога светот е опседнат со можностите на вештачката интелигенција, таа потсетува дека зад секоја дигитална иновација стои физичка инфраструктура, а зад секој инфраструктурен проект, реални луѓе, реални заедници и реална животна средина.
И токму затоа нејзиното прашање денес одекнува низ цела Америка: дали знаете што се гради во ваша близина и дали знаете кој ја плаќа вистинската цена за тоа?
Н.Т