Во јавноста фасадата најчесто се доживува како „лицето“ на една зграда. Таа е првото нешто што го забележуваме, елементот што ја создава првата визуелна импресија и делот што најчесто се поврзува со архитектонската убавина.
Но според современата архитектонска теорија, добрата фасада има многу посложена улога. Таа не е само декоративна обвивка, туку сложен систем што влијае врз енергетската ефикасност, удобноста на корисниците, трајноста на објектот, односот со околината и целокупниот архитектонски идентитет.
*Комплекс FUTURA на ELENA LUKA HOME- според сите стандарди, една од најубавите и најефикасните фасади во Македонија. Понуда на станови на следниот линк ELENA LUKA HOME – Современ и сигурен дом по ваша мерка
Прашањето што навидум изгледа едноставно, што значи добра фасада- денес е едно од најкомплексните прашања во архитектурата и градежништвото.
Архитектите често велат дека фасадата е посредник меѓу внатрешниот и надворешниот свет. Таа е граница, но и комуникација. Таа треба истовремено да заштитува и да претставува.
Познатиот архитект Ле Корбизје уште во првата половина на 20 век ја дефинира фасадата како дел од архитектонскиот организам, а не како независна декорација. Неговата позната мисла дека „архитектурата е мудра, правилна и величествена игра на волумени под светлина“ токму преку фасадите добива најсилен израз.
Во современото градежништво добрата фасада се оценува преку неколку клучни критериуми.
Првиот е функционалноста.
Фасадата мора да ја штити зградата од дожд, снег, ветер, сончево зрачење и температурни разлики. Таа е првата линија на одбрана на објектот. Доколку фасадата не ја исполнува оваа улога, тогаш нејзината естетика станува споредна.
Архитектката Жана Ганг, една од највлијателните современи архитекти, смета дека фасадата денес мора да биде „активен систем кој реагира на климата и околината, а не пасивна површина што само изгледа убаво“.
Вториот критериум е енергетската ефикасност.
Во ерата на климатските промени фасадата станува клучен фактор за потрошувачката на енергија. Според податоците на Меѓународната агенција за енергија, зградите трошат околу 30 проценти од светската енергија, а голем дел од тие загуби се случуваат токму преку надворешната обвивка.
Современите фасади повеќе не се само бетон, малтер или камен. Денес тие вклучуваат изолациски системи, двојни стаклени обвивки, вентилирани фасади, фотонапонски панели и паметни материјали што реагираат на сончевата светлина.
Познатиот британски архитект Норман Фостер вели дека „најодржливата енергија е онаа што никогаш не мора да ја потрошите“. Токму затоа модерните фасади стануваат технолошки инструменти за намалување на енергетските загуби.
Третиот критериум е трајноста.
Лошо проектирана фасада може за неколку години да покаже пукнатини, влага, ерозија или структурни оштетувања. Добрата фасада мора да старее достоинствено.
Архитектите често зборуваат за „патина на времето“, природен процес преку кој материјалите добиваат карактер без да ја изгубат својата функционалност.
Токму затоа материјалите играат огромна улога. Каменот, тулините, дрвото, металот, стаклото и современите композити имаат различно однесување во текот на децениите.
Четвртиот критериум е човечката димензија.
Добрата фасада не комуницира само со зградата, туку и со луѓето.
Данскиот урбанист и архитект Јан Гел со години предупредува дека многу современи објекти се проектирани како да се гледаат од автомобил, а не од пешак.
Според него, фасадата треба да создава чувство на припадност, удобност и визуелна интеракција со градот.
Кога фасадата е премногу затворена, агресивна или монументална, таа може да создаде чувство на отуѓеност. Кога е внимателно обликувана, таа придонесува за поквалитетен јавен простор.
Но можеби најконтроверзниот аспект е естетиката.
Во многу земји, па и во Македонија, фасадите често се сведуваат на визуелна декорација. Архитектонските критичари со години предупредуваат дека добрата фасада не е онаа што е најскапа, најголема или најбогато украсена.
Познатата архитектка Заха Хадид сметаше дека архитектурата мора да создава емоција, но истовремено да остане логична и функционална. Според неа, формата не треба да биде цел сама по себе, туку резултат на идеја.
Токму тука се прави најголемата грешка во многу современи проекти. Наместо архитектура, се создава сценографија. Наместо функционална фасада, се добива визуелен ефект што брзо старее.
Добрата фасада е онаа што успешно ги обединува технологијата, естетиката, одржливоста и контекстот. Таа не мора да биде спектакуларна за да биде успешна. Не мора да биде скапа за да биде вредна. Не мора да биде агресивна за да биде впечатлива.
Најдобрите фасади во светската архитектура не се оние што најмногу привлекуваат внимание, туку оние што со децении остануваат релевантни.
Затоа архитектите денес сè почесто велат дека фасадата не е лицето на зградата. Таа е нејзиниот карактер.
А карактерот, како и кај луѓето, не се создава со шминка, туку со суштина.
Н.Т