Дали започнува крајот на ултрабрзата мода?
Франција направи историски чекор и стана првата европска земја што усвои закон со кој директно ги таргетира компаниите за ultra-fast fashion, бизнис-модел кој секојдневно исфрла илјадници нови производи по екстремно ниски цени. Законот не се задржува само на еколошки давачки, туку предвидува и забрана за рекламирање на ваквите брендови, вклучително и преку инфлуенсери, со што се испраќа јасна порака дека одговорноста за прекумерната потрошувачка не е само кај производителите, туку и кај оние што ги промовираат.
Но, уште пред законот да почне да се применува, тој предизвика жестока дебата. Дел од еколошките организации и француските зелени пратеници сметаат дека мерките се премногу благи, бидејќи главно се насочени кон Shein, Temu и AliExpress, додека европските модни гиганти како Zara, H&M и Mango остануваат надвор од најстрогите ограничувања.
Зошто токму „ултрабрза“, а не „брза“ мода?
Во последните години Франција направи јасна разлика меѓу класичната fast fashion и новиот феномен наречен ultra-fast fashion.
Додека традиционалните модни синџири пласираат нови колекции на неколку недели, платформите како Shein секојдневно додаваат огромен број нови модели, произведени во кратки рокови и по минимални цени. Според француските законодавци, токму овој модел ја поттикнува импулсивната куповна култура, прекумерното производство и создавањето огромни количини текстилен отпад.
Законот предвидува забрана за рекламирање на компаниите што ќе бидат класифицирани како „ултрабрза мода“, забрана инфлуенсерите да ги промовираат овие брендови, воведување еколошки надоместоци по производ, кои постепено ќе се зголемуваат во наредните години.
Зошто екологистите не се задоволни?
Иако законот се смета за преседан во Европа, критиките не изостанаа.
Според француски еколошки организации и дел од пратениците, првичната верзија на законот била многу построга. По повеќегодишни измени и политички компромиси, конечниот текст го стеснил опфатот само на компаниите што ги исполнуваат критериумите за „ултрабрза мода“.
Тоа значи дека брендови како Zara, H&M и Mango, иако се дел од глобалниот систем на брза мода, не се погодени од најстрогите мерки, што според критичарите создава нерамноправен третман и го намалува ефектот на законот.
Не станува збор само за отпадот
Причината поради која Франција реагира е далеку поширока од купувањето евтина облека.
Текстилната индустрија е меѓу најголемите загадувачи во светот. Француската влада наведува дека текстилниот сектор учествува со околу 10% од глобалните емисии на стакленички гасови, а ултрабрзата мода дополнително ги засилува прекумерното производство, загадувањето и отпадот.
Покрај тоа, голем дел од евтината облека е изработена од синтетички материјали како полиестер, најлон и акрил. При секое перење од овие ткаенини се ослободуваат микропластични влакна што завршуваат во реките, езерата и океаните.
Според податоците на Меѓународната унија за заштита на природата (IUCN), околу 35% од примарната микропластика што завршува во океаните потекнува од перењето синтетички текстил. Овој податок често погрешно се пренесува како „35% од целата океанска пластика“, но всушност се однесува на микропластиката. Тоа е важна разлика.
Микропластика веќе е пронајдена и во човечкото тело
Научните истражувања во последните години покажаа дека микропластиката повеќе не е само еколошки проблем.
Таа е откриена во човечка крв, во белите дробови, плацентата, па дури и во други ткива. Иако научниците сè уште ги истражуваат долгорочните здравствени последици, откритијата дополнително ја засилија загриженоста околу прекумерната употреба на синтетички материјали и нивното влијание врз животната средина и човековото здравје.
Дали Франција ќе стане пример за Европа?
Законот сè уште треба да помине низ последните процедури за целосна примена, а дел од неговите одредби веќе се предмет на проверка од Европската комисија поради прашања за усогласеност со правилата на ЕУ. Сепак, аналитичарите оценуваат дека Франција испраќа силен сигнал: модата повеќе не може да се разгледува само низ призмата на цената и трендовите, туку и низ влијанието што го има врз животната средина и општеството.
Прашањето што останува е дали ова е почеток на поширока европска промена или само прв, симболичен чекор. Едно е сигурно – дебатата за цената на евтината облека повеќе не се води само на модните писти, туку и во парламентите.