Понекогаш архитектурата трае со векови. Понекогаш, само неколку месеци.
Понекогаш архитектурата трае со векови. Понекогаш, само неколку месеци.Токму тоа му се случи на Grand Ring, грандиозната кружна дрвена конструкција што беше симбол на Expo 2025 во Осака. Градба која уште пред да биде завршена влезе во светските архитектонски учебници како најголемата дрвена конструкција некогаш изградена, денес речиси целосно исчезна. До сега, околу 90 проценти од конструкцијата се демонтирани, а ќе остане зачуван само сегмент од околу 200 метри како дел од идниот јавен парк.
Одлуката предизвика силни реакции во архитектонските кругови ширум светот. Прашањето што денес го поставуваат многумина е едноставно, дали навистина беше неопходно да се урне една од најимпресивните дрвени градби во историјата, само неколку месеци по нејзиното завршување?
Архитектура која постави светски рекорд
Grand Ring беше проектиран од еден од најпознатите современи јапонски архитекти, Соу Фуџимото, чија архитектура е препознатлива по бришењето на границите меѓу природата, човекот и просторот.
Неговата идеја за Expo 2025 беше едноставна, но исклучително амбициозна, сите павилјони да бидат обединети под една заедничка архитектонска форма што ќе симболизира поврзаност, единство и заедничка иднина.
Резултатот беше Grand Ring.
Со дијаметар од 675 метри, широчина од 12 метри и пешачка патека долга речиси два километри, конструкцијата целосно го обиколуваше изложбениот простор, создавајќи огромен дрвен прстен кој од воздух изгледаше како совршен геометриски круг.
Со тоа официјално беше признат како најголемата дрвена конструкција во светот, а истовремено стана и едно од најголемите достигнувања на современото дрвено инженерство.
Изграден без клинци, со техника стара повеќе од илјада години
Она што најмногу ги воодушеви инженерите беше конструктивниот систем.
Grand Ring не беше обична дрвена конструкција.
Неговата носечка рамка беше изработена од јапонски кедар (Sugi), јапонски чемпрес (Hinoki) и современо ламелирано инженерско дрво (glulam), материјал кој денес овозможува изградба на конструкции со огромни распони без потреба од масивен бетон.
Но, најимпресивен беше начинот на спојување.
Во голем дел од примарната конструкција беше применета традиционалната јапонска техника „нуки“, користена уште при изградбата на древните будистички храмови. Наместо метални клинци, дрвените елементи беа прецизно обликувани така што механички се вклопуваат еден во друг, создавајќи исклучително стабилна и еластична конструкција.
Тоа не беше само инженерски подвиг, туку и симболично поврзување на вековната јапонска традиција со најсовремените дигитални технологии за проектирање и CNC-прецизна обработка на дрвото.
Зошто токму дрво?
Зошто токму дрво?Во време кога градежната индустрија создава речиси 40 проценти од глобалните емисии на јаглерод диоксид, Grand Ring требаше да покаже дека постои поинаков пат.
Дрвото беше избрано затоа што претставува обновлив материјал кој складира јаглерод, има значително помал јаглероден отпечаток од бетон и челик и овозможува побрза, почиста и поодржлива градба.
Дополнително, современото масивно инженерско дрво покажува извонредни механички својства. Благодарение на својата еластичност, подобро апсорбира сеизмички вибрации, што е особено важно во земја како Јапонија, една од најсеизмички активните во светот.
Конструкцијата беше третирана против влага, инсекти и пожар, а експертите посочуваат дека со редовно одржување ваквите дрвени системи можат да траат со децении, па дури и со векови, како што сведочат бројните историски јапонски храмови.
Зошто тогаш беше урнат?
Одговорот лежи во самиот концепт на Светските изложби.
Expo отсекогаш биле замислени како привремени настани. Огромен дел од павилјоните се проектираат однапред да бидат демонтирани по завршувањето на изложбата, а земјиштето потоа да добие нова урбана функција.
И Grand Ring формално беше дел од таа привремена инфраструктура.
Дополнително, неговото долгорочно одржување би барало огромни финансиски средства. Поради изложеноста на морската клима во заливот на Осака, дрвената конструкција би барала континуирани заштитни третмани, инспекции и реконструкции. Властите проценија дека зачувувањето на целиот прстен би претставувало значителен финансиски товар.
Наместо тоа, беше донесена одлука да се зачува само околу 200 метри од конструкцијата, додека остатокот ќе биде демонтиран. Голем дел од дрвените елементи ќе бидат повторно употребени во други јавни проекти низ Јапонија, со што делумно ќе се задржи принципот на одржливост.
Архитектите имаа поинаква визија
Сепак, многумина сметаа дека оваа одлука претставува пропуштена историска можност.
Компанијата Not A Hotel предложи Grand Ring целосно да се зачува и да стане ново градско обележје. Според нивната визија, околу конструкцијата требаше да се изградат јавен парк, хотел и марина, додека кружната пешачка патека ќе продолжеше да функционира како панорамско шеталиште над брегот на Осака.
Предлогот никогаш не доби официјална поддршка, но отвори важна дебата во архитектонската јавност.
Дали градби со вакво инженерско, културно и симболично значење треба автоматски да исчезнат само затоа што биле создадени за привремен настан?
Повеќе од изложбен павилјон
Grand Ring никогаш не беше само архитектонски декор.
Тој претставуваше демонстрација на потенцијалот на масивната дрвена градба, пример како традиционалното знаење може да се интегрира со современата технологија и доказ дека дрвото повторно станува еден од клучните материјали на архитектурата на 21 век.
Неговото уривање затоа не се доживува само како демонтажа на една конструкција, туку како симболично затворање на едно од најсмелите архитектонски поглавја во поновата историја.
Иако мал дел од Grand Ring ќе остане како спомен, најголемиот дел од ова светско ремек-дело веќе исчезна. Но, идејата што ја остави зад себе, дека иднината на архитектурата може да биде одржлива, дрвена и длабоко поврзана со традицијата – веројатно ќе живее многу подолго од самата конструкција.
Н.Т