Кога некој во Македонија ќе облече широки фармерки, предимензионирано сако или балетанки, речиси секогаш може да се слушне истата реченица: „Тоа веќе одамна помина во Европа.“
Но, дали навистина е така?
Дали Македонија навистина живее една, две или дури три модни сезони зад Милано, Париз и Копенхаген, или ова е мит кој се повторува со години без никој сериозно да го анализира?
Одговорот е многу покомплексен отколку што изгледа.
Порано доцневме со години. Денес, најмногу една сезона
Порано доцневме со години. Денес, најмногу една сезонаВо деведесеттите и почетокот на новиот милениум, Македонија навистина беше модно изолирана. Трендовите пристигнуваа преку списанија, телевизиски емисии и ретки патувања во странство. Не беше невообичаено она што се носеше во Милано во 2002 година, кај нас да стане масовно дури во 2004 или 2005 година.
Денес таа разлика речиси исчезна.
Социјалните мрежи ја избришаа географската дистанца. Ревијата на Miu Miu, Prada, Saint Laurent или Louis Vuitton денес ја гледаат истовремено и модните уредници во Париз и љубителите на модата во Скопје.
Информацијата повеќе не доцни.
Она што доцни е одлуката да се носи.
Трендот прво се гледа, а потоа долго се набљудува
Да го земеме примерот со предимензионирано сако.
Во модните куќи тоа започна да се враќа уште во 2018 година. Во Европа веќе во 2019 година стана секојдневие.
Во Македонија масовно почна да се носи дури во 2022 и 2023 година.
Истото се случи и со широките фармерки.
Додека Европа постепено се збогуваше со претесните модели уште во 2020 година, кај нас тие останаа доминантни уште најмалку две години.
Денес ситуацијата е обратна. Широките модели конечно станаа секојдневие и на македонските улици, во момент кога во светот веќе се зборува за враќање на потесните силуети.
Слична приказна имаат и балетанките.
Miu Miu ги врати во центарот на вниманието во 2022 година. Во Македонија тие станаа вистински тренд дури оваа година.
“Тивок луксуз” кај нас дојде кога веќе беше на заминување
Еден од најдобрите примери е феноменот Тивок Луксуз.
Минимализмот, квалитетните материјали, неутралните тонови и дискретната елеганција го достигнаа својот врв во 2023 година.
Во Македонија токму тогаш почна масовно да се користи самиот термин.
Во моментот кога домашните бутици почнаа да рекламираат “quiet luxury”, голем дел од светските модни куќи веќе повторно внесуваа боја, максимализам и повеќе драматични силуети.
Дали ова значи дека македонските дизајнери доцнат?
Апсолутно не.
Ова е најголемата заблуда.
Брендот ELENA LUKA, но и други македонски авторски брендови, ги следат истите ревии, тренд- прогнози и текстилни саеми како европските брендови. Тие ги развиваат колекциите паралелно со светските сезонски циклуси. Разликата е што работат за многу помал пазар, со ограничено производство и различна куповна моќ.
Колекцијата не се создава кога трендот веќе е популарен.
Таа се создава најмалку шест до дванаесет месеци однапред.
Тоа значи дека домашните дизајнери размислуваат за идната сезона во исто време кога тоа го прават и европските модни куќи.
Разликата не е во знаењето.
Разликата е во пазарот.
Купувачите ја диктираат брзината
Македонскиот пазар е мал.
Бутик кој ќе нарача премногу авангардни модели ризикува да не ги продаде.
Домашните дизајнери исто така мора да ја балансираат креативноста со реалните желби на клиентите.
Затоа често се случува тие да понудат современи кроеви, но во помирни бои, покласични должини или поумерени комбинации.
Не затоа што не знаат што е актуелно.
Туку затоа што знаат што ќе се продаде.
Најголемото доцнење не е модно, туку психолошко
Во Париз луѓето сакаат да бидат први.
Во Македонија повеќето сакаат да бидат сигурни.
Новиот тренд најпрво го набљудуваме. Потоа чекаме да го облечат инфлуенсерите. Потоа јавните личности. Потоа неколку пријатели. И дури тогаш стануваме доволно храбри да го носиме и самите. Ова не е прашање на мода.
Ова е прашање на општествена психологија.
Македонија повеќе не живее две години зад светот.
Во просек, кога станува збор за масовното прифаќање на трендовите, заостанувањето денес најчесто изнесува околу една модна сезона, односно шест до дванаесет месеци.
Но тоа не е затоа што трендовите не стигнуваат до нас. Тие пристигнуваат истиот ден кога ќе се појават на модните писти.
Она што доцни е нашата подготвеност да ги прифатиме.
И можеби токму тука се крие најголемата вистина за македонската мода, не живееме зад светот затоа што не знаеме што е ново, туку затоа што сè уште чекаме некој друг прв да ни покаже дека е дозволено да бидеме поинакви.