Во историјата на модата имало ревии што ги поместувале границите на естетиката, технологијата и спектаклот, но малкумина успеале да создадат настан што и повеќе од две децении подоцна се споменува како еден од најрадикалните модни перформанси на сите времиња. Токму таква беше презентацијата на колекцијата пролет/лето 2004 на австрискиот дизајнер Карол Кристијан Поел, насловена „Mainstream Downstream“, одржана во Милано во 2003 година.
Во време кога модните куќи вложуваа милиони во грандиозни писти, светлосни ефекти и внимателно режирани спектакли, Поел одлучи целосно да ја отфрли традиционалната форма на модна ревија. Наместо манекените да чекорат по писта, тие буквално пловеа низ историските канали Навиљи во Милано.
За присутните новинари и фотографи сцената била толку необична што во првите моменти многумина помислиле дека гледаат вистински човечки тела како пловат по водата. Манекените лежеле неподвижно, со раширени раце и поглед свртен кон небото, додека каналот полека ги носел низ градот.
Изборот на каналот не бил случаен. Навиљите претставуваат еден од најзначајните историски урбани системи во Милано, а дел од нивниот развој се поврзува и со инженерските идеи на Леонардо да Винчи. Наместо класичен простор за презентација, Поел ја претворил самата урбана средина во сцена, создавајќи ревија која повеќе наликувала на уметничка инсталација отколку на моден настан.
Насловот „Mainstream Downstream“ носел јасна порака. Додека „mainstream“ се однесува на масовната, комерцијализирана мода, „downstream“ означува движење низводно, подалеку од центарот на случувањата. Со ова Поел упатувал критика кон индустријата која, според него, сè повеќе се претворала во механизам за производство и потрошувачка, каде креативноста се жртвува во корист на профитот.
Но вистинската сила на ревијата не лежела само во сценографијата. Колекцијата сама по себе претставувала исклучително сложено истражување на материјалите, телото и процесот на стареење.
Поел, кој потекнува од семејство со традиција во обработката на кожа, е познат по својата речиси научна опседнатост со конструкцијата на облеката. За него, кројот не бил само начин на обликување на материјалот, туку продолжение на човечката анатомија.
Во колекцијата доминирале прецизно кроени кошули, експериментални јакни од кожа, структурирани панталони и рачно обработени парчиња кај кои шавовите биле намерно видливи, потсетувајќи на лузни или хируршки интервенции.
Особено внимание привлекле кожите обработени со специјални техники на боење, при што пигментите биле внесувани меѓу слоевите на материјалот за да создадат ефект на живо ткиво низ кое течат вени. Наместо да ја сокрие конструкцијата, Поел ја претворил во главен визуелен елемент.
Инспирацијата за колекцијата доаѓала од идејата за трансформација. Во светот на луксузната мода облеката најчесто се претставува во совршена состојба, беспрекорно испеглана и заштитена од секој надворешен фактор.
Поел го направил токму спротивното. Додека манекените пловеле низ водата, ткаенините се натопувале, валкале, се туткале и ја менувале својата форма. Колекцијата постепено се трансформирала пред очите на публиката. Водата станала активен учесник во процесот на дизајн.
На тој начин дизајнерот поставил прашање што и денес е актуелно: дали вредноста на облеката лежи во нејзината совршеност или во трагите што животот ги остава врз неа? За Поел, оштетувањето не било дефект, туку дел од приказната. Облеката не требало да остане недопрена, туку да старее, да се менува и да добива карактер заедно со личноста што ја носи.
Интересно е што перформансот продолжил и по завршувањето на ревијата. Неколку дена подоцна купувачите и модните уредници пристигнале во шоурумот на Поел и таму ги затекнале истите парчиња токму во состојбата во која излегле од каналот. Некои од кожите сè уште биле влажни, памучните материјали биле деформирани од водата, а дел од облеката изгледала како веќе да има зад себе години користење. Иако многумина сакале да ги купат токму тие верзии, Поел одбил, сметајќи дека трансформацијата е дел од уметничкиот чин, а не производ наменет за продажба.
Она што ја прави оваа ревија толку значајна е фактот што таа не била создадена за да шокира поради шокирање. Зад секој елемент стоела внимателно осмислена критика на модниот систем. Во период кога сè повеќе независни дизајнери станувале дел од големи конгломерати, Поел останал тврдоглаво независен, одбивајќи да се прилагоди на механизмите на масовната комерцијализација.
Денес, кога индустријата сè почесто се соочува со прашања за одржливост, прекумерно производство и губење на занаетчиските вредности, „Mainstream Downstream“ се смета за дело кое било далеку пред своето време. Наместо обична ревија, Поел создаде визуелен есеј за потрошувачкото општество, за минливоста на материјалите и за односот меѓу човекот и облеката.
Повеќе од дваесет години подоцна, сликата на неподвижните манекени што пловат низ водите на Милано останува една од најмоќните сцени во современата модна историја. Не затоа што претставила нов тренд, туку затоа што поставила прашање што модата и денес се обидува да го одговори: што останува кога ќе се отстранат маркетингот, спектаклот и комерцијалниот сјај, а ќе останат само идејата, материјалот и времето?
Н.Т