МУ ВЕРУВАТЕ НА ОДГОВОРОТ ШТО ВИ ГО ДАВА ВЕШТАЧКАТА ИНТЕЛИГЕНЦИЈА? ОВА Е ПРАШАЊЕТО ШТО ТРЕБА ПРВО ДА ГО ПОСТАВИТЕ

Начинот на кој доаѓаме до информации се промени побрзо отколку што можеби забележавме. Неколкуте зборови внесени во пребарувачот ги заменивме со прашање поставено на четбот, а наместо десет отворени прозорци, сè почесто добиваме еден, веќе составен одговор. Тоа е побрзо и попрактично, но попатно се промени нешто важно: сè поретко го гледаме патот по кој информацијата стигнала до нас.

Кој ја напишал? На кои извори се темели? Колку е актуелна? Дали станува збор за факт, проценка или нечие толкување?

До неодамна, барем дел од овие прашања ги решававме сами, избирајќи меѓу различни извори. Денес технологијата може да изврши многу од тие чекори за само неколку секунди. Токму затоа способноста да го процениме она што сме го добиле не е помалку важна. Напротив, станува уште поважна.

Веќе не е тешко да се пронајде одговор

Генеративната вештачка интелигенција веќе стана дел од секојдневието. Ја користиме за побрзо да пронајдеме нешто, да сумираме долг документ, да преведеме текст, да разработиме идеја или да си разјасниме тема за која не знаеме доволно.

Во образованието можностите се уште поголеми. Вештачката интелигенција може да му помогне на наставникот при подготовка на материјали, на студентот при разбирање сложен поим или на некој што допрва навлегува во одредена област да му понуди почетна точка за понатамошно истражување.

Тоа, сепак, не значи дека работата е завршена во моментот кога ќе пристигне одговорот. Добивањето информација и нејзиното разбирање се две различни работи.

Кога алатката наместо нас пронаоѓа, сумира и поврзува повеќе информации, корисникот и понатаму ја носи одговорноста за она што ќе го прифати како точно.

Затоа дигиталната писменост денес значи многу повеќе од способноста за користење дигитални алатки. Таа подразбира и проценка на изворите, разбирање на контекстот и подготвеност важните тврдења да се проверат пред да ги прифатиме или да ги споделиме со други.

Кога не го гледаме изворот, авторот станува уште поважен

Донекаде парадоксално, во време кога содржините можеме да ги произведуваме побрзо од кога било, авторството добива дополнителна тежина.

Не е исто дали читаме тврдење зад кое стои експерт што со години се занимава со одредена област или одговор за кој не знаеме како настанал. Авторството само по себе не е гаранција за точност, но ни дава важен контекст: знаеме кој нешто тврди, од која позиција зборува и кому можеме да му поставиме дополнително прашање.

Истото важи и за уредувачкиот процес. Уредникот е оној што ја избира темата, пронаоѓа соодветни експерти, ги проверува фактите, ги споредува изворите и проценува што навистина е корисно за публиката. Притоа може да препознае нијанси и нејаснотии што автоматизираниот одговор лесно ги губи, како и да одлучи кога одредено тврдење треба дополнително да се провери или објасни.

Во ерата во која технички станува сè полесно да се произведува содржина, тој дел од процесот станува сè помалку видлив, но не и помалку вреден.

„Човечката стручност има своја вредност, човекот е тој што ги носи одлуките. Без да се намалува вредноста на резултатите добиени со помош на вештачката интелигенција, треба да се има предвид дека текстовите што едуцираат за дигиталната технологија, особено оние што пренесуваат искуство, имаат посебен контекст“, вели Љерка Чулина, раководителка на Службата за иновации и примена на новите дигитални образовни технологии во CARNET и членка на главниот уредувачки тим на порталот DOT.

ПРЕД ДА ГО ПРИФАТИТЕ ОДГОВОРОТ

Не мора да се сомневате во секоја информација што ќе ја добиете од дигитална алатка, но вреди да се задржите на неколку едноставни прашања:

Од каде потекнува оваа информација?

Можам ли да ја потврдам преку релевантен извор?

Дали недостига важен контекст?

Дали разбирам зошто одговорот е таков или го прифаќам само затоа што звучи убедливо?

„Многу е важно да се следат одлуките на таквите алатки бидејќи тие се исклучително моќни, а ваквите модели можат значително да ги менуваат одлуките во зависност од влезните податоци. Затоа е важно да се управува со целиот контекст на податоците – не само што моделот може да обработи погрешни податоци, туку може да донесе и погрешна одлука што за нас би можела да има непријатни последици“, објаснува вонредниот професор д-р Марио Брчиќ од Заводот за применето компјутерство при Факултетот за електротехника и компјутерство на Универзитетот во Загреб.

Неговите области на стручност ги опфаќаат вештачката интелигенција, интелигентните системи, системите за поддршка при донесување одлуки, машинското учење, повеќеагентските системи, објаснивата вештачка интелигенција, како и етичките и безбедносните аспекти на примената на вештачката интелигенција.

Што тогаш се менува за нас?

Можеби најмногу се менуваат нашите навики.

Со години учевме како да пронајдеме информација, а сега сè повеќе ќе мора да учиме како да процениме веќе подготвен одговор.

Тоа не значи враќање во времето пред вештачката интелигенција, ниту проверување на буквално секоја реченица што ни ја нуди технологијата.

Важно е да ги препознаеме ситуациите во кои изворот, контекстот и стручноста прават разлика – особено кога учиме нешто ново, носиме одлуки или пренесуваме информации на други.

Во таквото опкружување квалитетните извори не стануваат непотребни. Се менува начинот на кој ги користиме.

Зашто, колку е поедноставно да добиеме одговор без да отвориме ниту една врска, толку е поважно да знаеме каде да се обратиме кога сакаме тој одговор да го провериме или да го поставиме во поширок контекст.