Во срцето на швајцарските Алпи, помеѓу 1951 и 1965 година, во долината Вал д’Еранс, се издигна конструкција што засекогаш го промени не само пејзажот, туку и идентитетот на едно цело село. Браната Гранд Диксанс (Grande Dixence) со своите 285 метри суров бетон и денес ја носи титулата највисока гравитациска брана во Европа, симбол на технолошка амбиција, човечка упорност и архитектонска храброст.
За малото алпско село Ерeманс (Hérémence), ова не беше само инфраструктурен проект. Илјадници работници пристигнаа речиси преку ноќ, носејќи со себе нов ритам на живот, нови професии и ново чувство за иднина.
Изолирана и рурална заедница одеднаш стана крстопат на инженери, архитекти и специјалисти за бетон, материјал кој во тој период ја претставуваше самата суштина на модерноста.
Според швајцарските хроники, изградбата на браната предизвика економски и општествен пресврт без преседан. За неколку години се појавија нови бизниси, работни места, патишта, тунели, станбени објекти и јавни услуги. Ерeманс беше физички и симболично поврзан со остатокот од кантонот Вале, но уште поважно, беше вклучен во современиот свет.
Она што го издвојува овој случај од другите инфраструктурни проекти е начинот на кој бетонот стана културен код. Во време кога бетонoт во Европа често се поврзуваше со индустрија и студен функционализам, во Ерeманс тој беше доживеан како материјал на надежта. Суров, масивен и искрен, „béton brut“ почна да симболизира напредок, стабилност и нова колективна самодоверба.
Токму затоа не е случајно што, кога требаше да се замени разрушената црква од 18 век, жителите се одлучија за радикално современо решение.
Проектот на Валтер Марија Фердерер, еден од најавтентичните претставници на швајцарскиот брутализам, беше избран како нов духовен и архитектонски центар на селото. Црквата во Ерeманс, изградена од гол бетон, денес се смета за ремек-дело на модерната сакрална архитектура и доказ дека традицијата не мора да биде историски костим, таа може да биде создадена.
Во Ерeманс, бетонот не ја избриша историјата. Тој ја претвори во иднина.
И таму, меѓу алпските врвови, суровиот бетон престана да биде само материјал и стана традиција.
Н.Т