„Параноични очи“: Зошто оваа зграда изгледа како да ве набљудува?

„Што гледам јас?“

Понекогаш архитектурата не мора да биде симетрична, монументална или преполна со декоративни елементи за да го привлече вниманието. Доволно е една фасада да направи нешто неочекувано, да предизвика чувство. Токму тоа го прави Richard Gilder Center во Њујорк, чијашто необична фасада, гледана од одреден агол, создава впечаток дека зградата има две големи, стеснети очи кои го набљудуваат минувачот.

Токму поради оваа визуелна асоцијација фотографиите на објектот често поттикнуваат прашање: на што ви личи? Некој гледа очи, друг карпа, пештера, кањон или геолошка формација. И токму тука лежи една од најинтересните карактеристики на архитектурата на Gilder Center, објектот намерно не изгледа како класична зграда.

Архитектура инспирирана од природата, а не од геометриската строгост

Gilder Center е дело на Studio Gang, архитектонско студио предводено од архитектката Џин Ганг. Објектот е нов дел од комплексот на American Museum of Natural History и е замислен не само како проширување на музејот, туку и како простор што треба да го промени начинот на кој посетителите се движат низ него.

Проектот има околу 230.000 квадратни стапки, односно приближно 21.400 квадратни метри, а со него се создадени 33 нови врски меѓу 10 постојни музејски згради. Така, архитектурата не е само „нова фасада“ на музејот, таа решава и конкретен функционален проблем: поврзување на комплекс кој постепено се развивал речиси 150 години.

Но најголемото изненадување е формата.

Наместо да се натпреварува со историските згради околу неа со уште една строга и симетрична композиција, Gilder Center користи брановидни површини, заоблени отвори и неправилни линии. Формата е инспирирана од процесите со кои природата го обликува пејзажот, ветерот и водата што со текот на времето издлабуваат карпи, кањони и други геолошки структури. Архитектите како инспирација ги користеле и формите што топлата вода ги создава при еродирањето на мразот.

Тоа значи дека фасадата не е замислена само како декоративна „обвивка“. Нејзината неправилност е дел од архитектонскиот јазик на целиот објект.

Зошто токму розев камен?

Еден од најинтересните детали е изборот на материјал. Фасадата е обложена со Milford Pink Granite, розев гранит кој се користи и на историскиот влез на музејот кон Central Park West.

Но архитектите не го употребиле каменот на традиционален начин. Панелите се поставени во дијагонална композиција, создавајќи визуелен ефект кој потсетува на геолошко слоевитување.

Со други зборови, фасадата изгледа како нешто што е „создадено“ со наталожување и ерозија, а не како површина составена од правилни архитектонски модули.

Тука архитектурата директно комуницира со функцијата на објектот. Станува збор за музеј на природна историја – место посветено на еволуцијата, геологијата, животот и природните процеси. Затоа природата не е само тема во експонатите. Таа станува дел од самата архитектура.

А што се „очите“?

Прозорците се еден од најпрепознатливите елементи.

Тие се заоблени и неправилно распоредени во фасадата, наместо да следат класична мрежа од правоаголници. Од одредени перспективи, два од нив навистина можат да изгледаат како стеснети очи.

Тоа е одличен пример за една важна архитектонска појава: перцепцијата на зградата се менува зависно од местото од кое ја гледате.

Од една страна, гледате современа музејска архитектура. Од друга, геолошка формација. Од трета, лице.

И токму затоа фотографијата станува речиси подеднакво важна како и самата зграда.

Не е само необична фасада, зад неа има сериозна конструкција

Најимпресивниот дел од Gilder Center можеби воопшто не се гледа од улицата.

Во центарот на објектот се наоѓа петкатниот Kenneth C. Griffin Exploration Atrium, простор со огромна висина, природна светлина и органски ѕидови кои потсетуваат на кањони и пештери.

Ѕидовите и сводовите не се само декоративни. Тие ја преземаат и носечката функција на конструкцијата.

За нив е користена техника наречена shotcrete, структурен бетон кој директно се прска врз арматурна конструкција, без традиционална кофражна конструкција. Формата на арматурата била дигитално моделирана и специјално свиткана за да ја следи комплексната геометрија на објектот. Потоа бетонската површина била рачно обработувана.

Ова е важно затоа што традиционалниот бетонски објект најчесто се поврзува со јасна, контролирана геометрија. Овде технологијата овозможува спротивното, органска, континуирана форма.

Архитектура која намерно ве тера да се движите

Gilder Center не е дизајниран како музеј низ кој само поминувате од сала во сала.

Архитектите сакале посетителот да има чувство дека открива нешто.

Од атриумот се гледаат различни нивоа, мостови, отвори, галерии и простори. Погледите не се целосно контролирани. Наместо тоа, посетителот постојано добива фрагменти од она што се наоѓа надвор од неговото непосредно поле на гледање.

Токму затоа Studio Gang ја опишува архитектурата како простор што поттикнува истражување и љубопитност.

Во архитектонска смисла, тоа е значајна промена: корисникот не е само посетител на просторот, туку учесник во неговото откривање.

Зградата е и инфраструктура

Зад визуелната атрактивност постои и многу практична причина за изградбата.

Американскиот музеј за природна историја има огромен кампус составен од повеќе згради кои се градени во различни периоди. Gilder Center требало да создаде нов западен влез и подобра циркулација меѓу различните делови на музејот.

Со новите врски, посетителите можат полесно да се движат низ комплексот, а музејот добива и нови простори за изложби, образование, истражување и чување колекции.

Во новиот центар се наоѓаат и Collections Core, просторот за истражувачки колекции, Insectarium, Butterfly Vivarium, образовни простори и „Invisible Worlds“, интерактивно искуство посветено на поврзаноста на животот на Земјата.

И одржливоста е дел од архитектурата

Органската форма не е единствената причина за необичниот изглед.

Централниот атриум внесува природна светлина длабоко во објектот, а вертикалната организација овозможува и природна циркулација на воздухот. Фасадата, длабоко поставените прозорци и засадените дрвја придонесуваат за пасивно ладење во текот на летото.

Проектот има и LEED Gold сертификација.

Особено интересен е изборот на стаклото. Заоблените прозорци користат bird-safe fritted glass, односно стакло со визуелни елементи што го прават попрепознатливо за птиците и ја намалуваат опасноста од нивен судир со стаклената површина.

Тоа е мал детал, но покажува нешто важно: архитектурата инспирирана од природата не може да биде убедлива ако истовремено ја игнорира природата.

Зошто оваа зграда е интересна за архитектурата денес?

Gilder Center е пример за архитектура која не се обидува да биде само „убава“.

Таа истовремено решава урбан, функционален, конструктивен, еколошки и визуелен проблем.

Однадвор личи на геолошка формација. Од одреден агол изгледа како лице со очи. Внатре потсетува на кањон. Конструктивно користи технологија која овозможува органски форми. Функционално ги поврзува десет музејски згради. А како музејска архитектура, посетителот го претвора во истражувач.

И можеби токму затоа фотографијата со „параноичните очи“ функционира толку добро.

Затоа што добрата архитектура не мора секогаш да ви каже што гледате.

Понекогаш е доволно да ве натера да застанете и да се запрашате:

„Што гледам јас?“

И во случајот со Gilder Center, одговорот може да биде очи, карпа, кањон, пештера или нешто сосема друго.

Токму таа неодреденост е дел од архитектонската идеја.