Во современата архитектура, најголем дел од вниманието речиси секогаш го добиваат фасадите, дневните простории, спектакуларните атриуми или панорамските стаклени ѕидови. Но архитектите и психолозите на просторот сè почесто предупредуваат дека токму еден „невидлив“ дел од објектите има огромно влијание врз начинот на кој луѓето се движат, чувствуваат и доживуваат еден простор, ходниците.
Со децении третирани како чисто функционални транзитни зони, ходниците денес повторно стануваат предмет на сериозни архитектонски анализи. Според истражувањата од областа на архитектонската психологија и неуроархитектурата, тие не се само патеки што поврзуваат простории, туку просторни механизми што директно влијаат врз човечката перцепција, ориентација, анксиозност, концентрација и емоционално доживување на зградата.
Архитектонскиот портал Architizer во анализа за „психологијата на транзициските простори“ наведува дека токму коридорите, премините и скалишните јадра се деловите што најсуптилно управуваат со емоцијата на движењето низ еден објект. Тие можат да создадат чувство на интимност, драматика, смиреност, моќ или дури и анксиозност, без корисникот свесно да го забележи тоа.
Особено важна станува нивната улога во болници, музеи, аеродроми, училишта, канцеларии и луксузни хотели, каде што движењето низ просторот е дел од целокупното искуство. Во најновите архитектонски концепти, ходникот повеќе не се гледа како „мртов квадрат“, туку како простор што мора да има сопствен идентитет.
Архитектура што го контролира чувството
Архитектонските психолози одамна укажуваат дека човекот никогаш не е емоционално неутрален кон просторот низ кој се движи. Професорката Каја Рослер од Универзитетот во Јужна Данска, која работи во областа на архитектонската психологија, објаснува дека секој простор, без разлика дали е болнички ходник, канцелариски премин или хотелски коридор, има способност да стимулира, смирува или создава несигурност кај луѓето.
Токму затоа ширината, висината, осветлувањето и должината на ходниците денес се пресметуваат многу попрецизно отколку порано.
Долгите тесни ходници со агресивно флуоресцентно осветлување најчесто создаваат психолошки притисок и чувство на клаустрофобија. Од друга страна, пошироките коридори со природна светлина, визуелни прекини, текстури и материјали што апсорбираат звук создаваат чувство на безбедност и ориентација.
Во анализите на Frontiers in Psychology се наведува дека дури и аголот на свиоците, висината на таваните и ритамот на просторот влијаат врз начинот на кој луѓето се снаоѓаат во една зграда. Коридорите директно влијаат врз wayfinding системите или способноста интуитивно да се ориентираме во простор.
Зошто луксузните хотели и музеи инвестираат токму во ходници?
Зошто луксузните хотели и музеи инвестираат токму во ходници?Најдобрите светски архитекти одамна сфатија дека ходникот не е само врска помеѓу две точки, туку дел од сценографијата на просторот.
Во современите луксузни хотели, ходниците често имаат амбиентално осветлување, акустични облоги, уметнички инсталации и внимателно контролирана перспектива за да создадат чувство на ексклузивност и интимност.
Музеите, пак, намерно ги користат коридорите како психолошка подготовка пред посетителот да влезе во главната изложбена сала. Со промена на светлина, материјали и пропорции, архитектите го „режираат“ емоционалниот ритам на посетителот.
Во канцелариските простори, новите концепти дури ги претвораат ходниците во социјални јадра. Наместо стерилни тунели, тие стануваат места за кратки средби, одмор и неформална комуникација.
Ходниците како „циркулаторен систем“ на зградата
Архитектите често ги нарекуваат ходниците „циркулаторен систем“ на објектот. Како што крвотокот го движи човечкото тело, така и коридорите го движат животот низ една зграда.
Лошо дизајнирани ходници создаваат застој, конфузија, бучава и визуелен хаос. Добро дизајнираните, пак, создаваат природен тек и чувство на логичност.
Во психолошките студии за движење на луѓе во јавни простори, токму ширината и организацијата на коридорите се покажуваат како клучни фактори за безбедност и комфор.
Особено по пандемијата, архитектите почнаа многу повеќе да размислуваат за ширината на транзициските простори, природната вентилација и можноста за психолошко растоварување при движење.
Од „празен простор“ до архитектонски инструмент
Модерната архитектура постепено го напушта концептот на ходник како празен и стерилен простор. Денес тие се третираат како продолжение на идентитетот на објектот.
Во современите станбени објекти, хотелски комплекси и културни институции, ходниците добиваат сопствен карактер преку текстури, драматично осветлување, природни материјали, биофиличен дизајн, уметнички елементи, визуелни перспективи па дури и мирис и акустика.
Психолозите на простор предупредуваат дека луѓето многу почесто го паметат чувството што го имале додека се движеле низ некој простор, отколку самата просторија. А токму ходниците се тие што го создаваат тој ритам на движење и емоција.
Во суштина, најпотценетиот дел од архитектурата можеби е и најмоќниот. Затоа што добриот ходник не се забележува свесно, туку се чувствува.
Н.Т