Старицата што ја направи својата куќа дел од македонската историја

Во срцето на стариот дел на Охрид, меѓу калдрмираните улички и историските домови што сведочат за животот од 19 век, се наоѓа Куќата на Уранија — една од најзначајните зачувани градски куќи што денес претставува важен културен и научен центар.

 

Историја и потекло

Куќата е изградена во втората половина на 19 век како пример на типичната охридска градска архитектура — асиметрични форми, бели фасади, многубројни прозорци и балкони, што ја изразуваат естетиката на тој период.

Изворно, објектот припаѓал на семејството Филеви, влијателна охридска фамилија која имала значајна улога во локалната економија — меѓу другото, како закупци на езерскиот риболов во турско време.

Името „Куќа на Уранија“ не е поврзана со митолошката муза на астрономијата, туку со последниот жител на куќата — старица по име Уранија, која живеела во овој дом. Во чест на нејзиното присуство и по нејзината смрт, објектот го добил своето денешно име.

Архитектура и конструкција

Градбата претставува значаен пример на охридската староградска архитектура од XIX век — доминирана од дрво и камен, со асиметрични простори, високи тавани и голем број прозорски отвори што овозможувале светлина и провев.

Овој стил честопати се споменува како дел од уредениот архитектонски идентитет на стариот Охрид, кој уште во минатиот век привлекол внимание и на влијателни странски архитекти и истражувачи.

Од дом до научен центар

По Втората светска војна, Куќата на Уранија поминала низ значајни промени. Во 1959 година била предадена на Народниот музеј, а денес е во сопственост на Македонската академија на науките и уметностите (МАНУ)  која ја користи како културен, научен и научно-истражувачки центар.

Во нејзините простории денес редовно се одржуваат научни конференции и сесии, како пример меѓународната „Охрид‑Водици“ која ги собира експертите од регионот и пошироко, изложби на уметнички дела, вклучувајќи дела на современи македонски уметници, презентации на историски фотографии, со што објектот не само што ги чува ѕидовите, туку и колективната меморија на градот.

Значење и културен контекст

Куќата е повеќе од архитектонски споменик — таа е жив центар на културата и науката во Охрид. Со својата улога како место каде што МАНУ ги остварувала своите први научни активности, објектот има важна улога и во развојот на македонското научно мислење.

Покрај тоа, куќата и нејзината непосредна околина — во кои се и други зачувани домови од 19 век — се составен дел од светското културно наследство на Охрид, признато од УНЕСКО заради богатството на архитектура, историја и културна интегритет на стариот град.

Приказни и легенди

Легендата за Уранија, како старица што живеела последна во оваа куќа, ја донесе нејзината човечка димензија — приказна за дом полн со животи и судбини низ генерации. Иако нема фиксирани историски документи за конкретни чудни настани, самото име на куќата создава чувство на мистерија и лична поврзаност со минатото.

Н.Т