Тепихот не постои! Погледнете подобро

На прв поглед изгледа како стар, раскошен ориентален тепих, внимателно поставен врз дрвен под. Има богати орнаменти, цветни мотиви, реси, па дури и превиткан агол што создава впечаток дека станува збор за вистинска ткаенина. Но доволно е да се приближите за да откриете нешто речиси неверојатно: тепихот воопшто не постои. Секој негов детаљ е рачно издлабен во дрвото.

Зад ова исклучително дело стои шпанската уметница Селва Апарисио, која со инсталацијата Childhood Memories („Спомени од детството“) создала нешто многу подлабоко од визуелна илузија.

Она што изгледа како декоративен предмет од семеен дом, всушност е сведоштво за детство обележано со болни спомени, семејно насилство и обид минатото да се претвори во уметност.

Тепих што не може да се подигне, помести или отстрани

Оригиналната инсталација е создадена во 2017 година, како дел од магистерскиот проект на Апарисио на престижниот Универзитет Јеил во Соединетите Американски Држави.

Делото има димензии од приближно 3 на 4,6 метри, односно околу 14 квадратни метри, и е изработено директно во под од дабово дрво.

За неговото создавање уметницата користела чекан и длето. Без автоматизирана машина за резбање, со месеци работела на подот, внимателно отстранувајќи делови од дрвената површина за да ги добие орнаментите, текстурата и впечатокот на вистински ткаен тепих.

Посебно фасцинантни се ресите на краевите, кои изгледаат како поединечни текстилни нишки, како и превитканиот агол што ја создава илузијата дека ткаенината има тежина и волумен.

Но најнеобичниот момент е материјалот: наместо мек текстил, гледаме тврдо дрво. Наместо предмет што може да се свитка и отстрани, добиваме трајна интервенција во архитектурата на просторот.

Во интервју за Wood Floor Business, Апарисио открива дека резбањето траело неколку месеци, а издлабените делови намерно ги оставила без завршен заштитен премаз, за да ја зачува суровоста и непосредноста на материјалот.

Вистинскиот тепих постоел во домот на нејзината мајка

Најсилната приказна не се крие во техниката, туку во потеклото на мотивот.

Апарисио не измислила декоративен дезен. Таа реконструирала вистински тепих што со години се наоѓал во домот на нејзината мајка, во близина на Барселона.

Тоа бил еден од ретките предмети што останале непроменети во домот во текот на нејзиното детство.

За да го пресоздаде што е можно поверно, уметницата отпатувала во Шпанија и ја прецртала неговата шара користејќи проѕирна хартија.

Но овој предмет за неа не претставувал само носталгија.

Во интервју за Newcity Art во 2024 година, Апарисио објаснува дека токму просторијата во која се наоѓал тепихот била поврзана со многу непријатни спомени. Со текот на времето, тепихот станал нем сведок на случувањата во семејството.

Неговата реконструкција била начин повторно да се соочи со тие спомени и да ги обработи преку уметнички чин.

Убавината како покривка за насилството

Тука започнува најдлабоката симболика на делото.

Тепихот во традиционалниот дом е симбол на удобност, топлина и семејна сигурност. Тој го украсува просторот, го прави попријатен и визуелно ги прикрива несовршеностите на подот.

Но во делото на Апарисио, токму таа декоративна функција добива вознемирувачко значење.

Уметницата го поврзува тепихот со семејното насилство на кое била сведок. Неговата убавина станува метафора за она што се случува зад затворените врати, во домови што однадвор можат да изгледаат сосема нормално.

Таа објаснува дека инсталацијата зборува за прикривање и откривање, за траума и за сведочење.

Тепихот, кој во реалниот живот можел да се помести, во нејзиното дело станува неразделен дел од подот.

Како што спомените не можат едноставно да се избришат, така ни овој тепих не може да се отстрани без да се оштети самата површина во која е врежан.

Токму во тој контраст меѓу декоративната убавина и болната содржина лежи силата на делото.

Повторно создаден во музеј, седум години подоцна

Иако првпат е претставено во 2017 година, делото добива нов живот во 2024 година, кога Апарисио ја организира својата прва самостојна музејска изложба, In Memory Of („Во спомен на“), во DePaul Art Museum во Чикаго.

Изложбата траела од 14 март до 4 август 2024 година, под кураторство на Јонит Бехар.

За оваа поставка уметницата повторно го создава тепихот, приспособувајќи го на архитектурата на музејот. Според критичкиот осврт објавен во Hyperallergic, резбањето продолжувало и во текот на изложбата, со што самиот процес на создавање станал дел од уметничкото искуство.

Целиот музејски простор бил осмислен како низа домашни амбиенти. Наместо класично изложување на изолирани предмети, посетителите влегувале во простории што потсетувале на вистински дом, но со детали што постепено откривале теми како страв, загуба, интимност и насилство.

На тој начин, Childhood Memories станал дел од поголема приказна за границата меѓу приватното и јавното, за она што семејствата го покажуваат пред другите и она што го кријат зад затворените врати.

Која е Селва Апарисио?

Родена во Барселона во 1987 година, Селва Апарисио е интердисциплинарна уметница што работи во областа на скулптурата и просторните инсталации.

Студирала скулптура на Escola Massana во Барселона, дипломирала на School of the Art Institute of Chicago во 2015 година, а во 2017 година магистрирала на Универзитетот Јеил.

Нејзиниот уметнички јазик е необичен: користи материјали што повеќето луѓе би ги сметале за безвредни или минливи, суви растенија, семиња, инсектни крилја, човечка коса и отфрлени предмети.

Во едно од своите дела создала погребен вел од повеќе од илјада крилја на цикади, поврзани со коса од три генерации жени во семејството.

Во друго, Ode to the Unclaimed Dead, обработила ковчег со огромен број семиња од глуварче, претворајќи предмет поврзан со смртта во симбол на кревкост, достоинство и надеж.

Нејзини дела биле претставени во Музејот на современа уметност во Чикаго, Музејот на уметност и дизајн во Њујорк и други меѓународни институции. Во 2023 година ја добила и наградата Burke Prize од њујоршкиот Museum of Arts and Design.

Кога архитектурата станува чувар на спомените

Од архитектонска перспектива, Childhood Memories е особено интересно дело бидејќи ја укинува границата меѓу мебелот, декоративниот предмет и самата градба.

Тепихот вообичаено е подвижен елемент на ентериерот. Можеме да го замениме, исчистиме или отстраниме. Дрвениот под, напротив, е дел од трајната материјална структура на просторот.

Апарисио ги спојува овие две спротивности.

Таа го претвора нешто привремено во нешто што изгледа трајно. Мекоста ја заменува со цврстина, а декоративниот предмет со архитектонска површина.

Така подот престанува да биде само основа по која се движиме. Станува носител на лична историја.

Може да се прочита и како поширока метафора за домовите: ѕидовите, подовите и предметите во кои живееме не се само материјали и дизајнерски решенија. Со текот на времето тие добиваат значење преку човечките искуства што се случуваат меѓу нив.

Дело што најпрво ја освојува публиката со убавина, а потоа ја соочува со вистината

Најголемата сила на Childhood Memories е во начинот на кој го менува нашето доживување.

Првата реакција е восхит од техниката. Втората е изненадување кога сфаќаме дека гледаме резбано дрво, а не текстил.

Но третата, најважна реакција доаѓа кога ќе ја дознаеме приказната.

Одеднаш прекрасните орнаменти веќе не се само декоративни детали. Тие стануваат траги од едно детство. Ресите, цветовите и превитканиот агол добиваат поинакво значење.

Токму затоа ова дело не може да се сведе на необична изработка на под или впечатлива оптичка илузија.

Селва Апарисио не издлабила само тепих во дрвото. Таа ги врежала спомените што со години не можела да ги отстрани од сопствениот живот.

И можеби токму тука се крие најмоќната порака на ова необично уметничко дело: понекогаш она што изгледа најубаво на површината крие приказна што никогаш не сме ја виделе.