Од асбестот што го забрануваат ЕУ државите, до фасадните панели што предизвикаа трагедии како пожарот во Гренфел, прашањето зошто градежен материјал е строго забранет на едно место, а сеуште дозволен на друго, е сложено и вклучува научни, правни и економски фактори. Анализата на светските регулативи, студии и европски и американски кодекси покажува дека причините лежат длабоко во безбедноста, историските практики и различните пристапи кон ризикот.
1Различни здравствени и безбедносни оценки на материјалите
1Различни здравствени и безбедносни оценки на материјалитеЕден од најчестите примери е асбестот, минерал кој долго време бил широко користен за изолација, цевки, кровни плочи и други градежни елементи поради својата отпорност на топлина, издржливост и ниска цена. Меѓутоа, долгогодишните истражувања покажуваат дека влакната на асбестот, кога се ослободат во воздухот, можат да предизвикаат сериозни болести како мезотелиом и други канцери, што доведе до целиот спектар на забрани во многу земји. Европската Унија, Обединетото Кралство, Австралија, Јапонија и други целосно го забранија асбестот поради ризикот по здравјето на граѓаните, без исклучоци за употреба.
Сепак, во други делови на светот, како одредени земји во Латинска Америка и Азија, употребата на асбест сè уште не е целосно забранета или е ограничена само на одредени производи главно поради економски причини, недостаток на соодветни алтернативи или подоцнежно усвојување на законската рамка.
Пожарна безбедност и национални кодекси
Друг пример е надворешната обвивка (cladding) на згради, кој излезе во фокусот по трагичниот пожар на Гренфел Тауер во Лондон во 2017 година. Таму, одредени модели на алуминиумски композитни панели со запаливи полимерни јадра, кои некогаш биле дозволени, ја помогнаа експлозивната брзина на ширење на пожарот. Тоа доведе до строги забрани и ревизии на кодекси во Велика Британија, Австралија и други држави, каде што сега постојат строги тестови за запаливост (вклучувајќи и NFPA‑285 во САД и засилени пожарни стандарди во ЕУ) за материјалите што може да се употребуваат на фасадите.
Во други земји, регулативите може да бидат помалку строги или структурирани поинаку, што значи дека слични материјали сè уште може да бидат технички дозволени, но под поинакви критериуми за безбедност или со помалку строги ограничавања.
Разлики во градежните регулативи и законска рамка
Една од клучните причини за разликите е тоа што градежните закони и стандарди никогаш не се униформни на глобално ниво. Во рамки на Европската Унија, постои Инструмент како Construction Products Regulation (CPR) што обидува да ги хармонизира регулативите низ земјите‑членки и да воведе заеднички критериуми за безбедност, отпорност на пожар, заштита на животната средина и други елементи на материјалите секаде каде што тие се пласман на пазарот.
Но дури и внатре во ЕУ, начинот на усвојување, имплементација и дополнителните национални барања варираат: некои земји воведуваат повеќе строги стандарди, други пак дозволуваат пофлексибилни или различни процеси на сертификација. Слично е и надвор од ЕУ, во САД изградбата и квалитетот на материјалите често се регулираат од Меѓународниот Кодекс за градби (IBC) на International Code Council, но државите и локалните власти можат да имплементираат дополнителни барања.
Локални ризици, клима и историски фактори
Во многу случаи, регионалните услови како сеизмичка активност, влажност на климата или опасности од пожар влијаат врз тоа какви материјали ќе бидат дозволени. На пример, материјали што успешно функционираат во суви клими може да покажат значителни слабости во влажни средини поради корозија или структурни промени, што некој законодавец може да го оцени и забрани.
Исто така, историски случаи на несреќи или катастрофи често водат до строги национални забрани како што беше случајот со асбестот во Европа и други материјали поради здравствени истражувања и јавни политики. Истите материјали подоцна може да бидат регулирани или повторно соодветно проценети кога се најдат подобри, потестирани и побезбедни алтернативи.
Економски и пазарни интереси
Конечниот фактор е економијата и индустријата. Не сите земји имаат финансиски или технички капацитет да ги тестираат материјалите според најновите научни стандарди што доведува до различни практични регулативни пристапи. Денес, со глобализацијата, меѓународни стандарди како услов за извоз и увоз на градежни материјали стануваат сè поважни, но националната регулатива сè уште сочинува голем дел од тоа што се забранува или дозволува.
Разликите во регулативите за материјали во градежништвото не се случајност, тие се продукт на различните приоритети во заштита на здравјето и животната средина, националните законски системи, историјата на несреќи и локалните услови за градење. Забраните не значат само „ефтина политика“, туку често и реакција на конкретни ризици што научните истражувања и практични случувања ги покажале со години.
Во време кога глобалната мобилност и трговија со градежни материјали растат, ова прашање станува уште поважно бидејќи една земја што забранила материјал може да го дозволи на друго место, а тоа пак влијае на безбедноста, одржливоста и довербата во целата индустрија.
Н.Т