Архитектура на иднината: Што нè очекува, а што веќе почнува да се гради

Зградите што ќе се приспособуваат наместо да се рушат, домови што ќе произведуваат енергија, конструкции создадени со роботи, вештачка интелигенција што ќе учествува во проектирањето и градови кои повторно ќе ја враќаат природата во својот центар...

Архитектурата отсекогаш била еден од најточните показатели за тоа како ќе живее општеството во иднината. Начинот на кој ги проектираме домовите, деловните објекти и градовите никогаш не е само прашање на форма. Тој ја открива технологијата со која располагаме, енергијата што ја користиме, односот кон природата, демографските промени, начинот на работа и, конечно, нашата претстава за квалитетен живот.

Денес архитектурата се наоѓа пред една од најголемите промени во својата историја.

Не станува збор само за тоа зградите да изгледаат пофутуристички. Напротив. Најважните промени можеби воопшто нема да бидат видливи на прв поглед.

Зградата на иднината ќе мора да биде поинтелигентна, енергетски поефикасна, флексибилна, поправлива, адаптивна и многу помалку зависна од ресурсите.

А некои од овие идеи веќе се претвораат во реални проекти.

Од „паметна зграда“ кон зграда што сама учи

Поимот паметна зграда веќе не е нов. Она што се менува е степенот на интелигенција што може да биде вграден во објектот.

Сензори, автоматизација, вештачка интелигенција и системи за управување со енергијата постепено се поврзуваат во една целина која може да го следи однесувањето на објектот во реално време.

Идната зграда нема само да реагира кога температурата ќе се промени. Таа ќе може да учи од навиките на корисниците, да предвидува потрошувачка, да го оптимизира греењето и ладењето, да препознава неисправности пред тие да станат сериозен проблем и да управува со различни системи во зависност од условите.

Вештачката интелигенција дополнително го менува и самиот процес на проектирање. Архитектите веќе користат генеративни алатки за создавање и споредување на голем број варијанти на просторни решенија, анализирајќи фактори како дневна светлина, потрошувачка на енергија, материјали и услови на локацијата.

Според извештајот за идните трендови на американскиот National Council of Architectural Registration Boards, токму вештачката интелигенција, управувањето со ресурсите, архитектурата во вселената, благосостојбата и идната улога на архитектот се меѓу клучните теми што ќе ја обликуваат професијата.

Но тоа не значи дека архитектот исчезнува.

Неговата улога се поместува од создавање само на форма кон управување со многу посложен систем на податоци, технологија, материјали, човек и животна средина.

Зградата повеќе нема да биде статична

Една од најзначајните промени ќе биде преминот од статични кон адаптивни објекти.

Денес една зграда најчесто се проектира за конкретна функција. Станбена зграда е станбена, канцелариска е канцелариска, хотелот е хотел.

Но што ако објектот може да ја менува својата функција?

Просторите на иднината ќе бидат проектирани така што полесно ќе можат да се преградуваат, прошируваат, намалуваат или пренаменуваат. Канцеларискиот простор може да стане станбен. Голема дневна зона може да се подели на повеќе функционални целини. Инсталациите ќе бидат поставени така што промените ќе можат да се изведат без целосно рушење на објектот.

Архитектот Бјарке Ингелс токму адаптивноста ја издвојува како еден од најсилните двигатели на архитектурата.

Тоа е огромна промена во размислувањето.

Зградата повеќе нема да се третира како конечен производ, туку како систем што може да се менува заедно со животот на луѓето.

Ќе престанеме ли да рушиме за да изградиме?

Еден од најголемите предизвици на архитектурата на иднината е што ќе правиме со огромниот број постојни згради.

Одговорот сè почесто не е да ги урнеме и да изградиме нови.

Туку да ги трансформираме.

Постојните објекти можат да добијат нови фасади, подобра изолација, енергетски системи, соларни панели, нови инсталации и нови функции.

Ова е важно и од еколошки и од економски аспект, бидејќи со рушењето се губи огромна количина веќе вложена енергија, материјал и инфраструктура.

Норман Фостер одамна ја поставува оваа идеја во центарот на одржливата архитектура: најодржлива зграда е онаа која може да се рециклира наместо да биде урната, а архитектурата мора да биде флексибилна и адаптивна кон промените.

Токму затоа иднината можеби нема да биде исполнета со што повеќе нови згради.

Можеби ќе биде исполнета со попаметно трансформирани стари згради.

Домот што произведува повеќе отколку што троши

Следниот голем чекор е енергетската трансформација.

Домот на иднината нема само да биде место каде што се троши електрична енергија.

Тој ќе биде и производител на енергија.

Соларните панели интегрирани во покривите и фасадите, топлинските пумпи, системите за складирање енергија, паметните мрежи и управувањето со потрошувачката постепено ја менуваат логиката на станбената архитектура.

Фасадата повеќе нема да биде само заштита од временските услови и визуелен идентитет на објектот. Таа може да стане активен енергетски елемент.

Покривот нема да биде само покрив.

Може да биде соларна централа, зелена површина, простор за одмор или систем за собирање дождовница.

А подземните простори можат да добијат нова улога во управувањето со енергијата, водата и отпадот.

Тоа е архитектура во која секоја површина има повеќе од една функција.

Материјалите ќе станат дел од технологијата

Иднината не значи нужно повеќе стакло, челик и бетон.

Архитектите сè повеќе експериментираат со дрво, рециклирани материјали, композити, биоматеријали и конструкции со многу попрецизно употребена количина на материјал.

Јапонскиот архитект Шигеру Бан, познат по употребата на хартиени цевки, дрво и други неконвенционални материјали, има едноставен принцип:

„Не започнувам со материјал. Започнувам со проблем.“

Ова е можеби една од најважните реченици за архитектурата на иднината.

Материјалот нема да се избира затоа што е скап или визуелно впечатлив, туку затоа што најдобро го решава конкретниот архитектонски проблем.

А тоа ќе бара и ново разбирање на одржливоста.

Бан предупредува и на феноменот на „greenwashing“ во архитектурата – ситуација во која една зграда се прогласува за одржлива само затоа што користи природен материјал или има зелена површина, без целосно да се анализира нејзиното вистинско влијание врз животната средина.

Роботи ќе градат дел од зградите

Ова е делот што најмногу личи на научна фантастика, но технологијата веќе постои.

Роботизирано производство, CNC машини, 3D-печатење и автоматизирани системи овозможуваат одредени градежни елементи да се произведуваат со многу поголема прецизност.

3D-печатењето на делови од објекти веќе се тестира и применува во различни форми, додека префабрикуваните и модуларните системи овозможуваат значителен дел од објектот да се произведе во контролирана фабричка средина, а потоа да се состави на локацијата.

Тоа може да значи:

помалку отпад, поголема прецизност, пократко време на градба и подобра контрола на квалитетот.

И токму тука архитектурата се среќава со индустриското производство.

Идниот архитект можеби нема да проектира само зграда.

Ќе проектира систем за производство на зграда.

Градовите ќе стануваат погусти, но и позелени

Една од најголемите заблуди за архитектурата на иднината е дека таа мора да значи огромни, изолирани футуристички кули.

Норман Фостер има поинаков став.

Тој ја застапува идејата за компактен град, бидејќи погустите, пешачки достапни и добро поврзани градови можат да имаат помала потрошувачка на енергија и помала зависност од автомобилите.

Тоа значи дека идниот град нема нужно да се шири бесконечно кон периферијата.

Наместо тоа, може да расте вертикално и да користи постојна инфраструктура поефикасно.

Но вертикалниот град не мора да биде град без природа.

Зелените кровови, вертикалните градини, јавните тераси, дрворедите, пешачките зони и зелените коридори ќе стануваат интегрален дел од урбаното планирање.

Целта нема да биде само „да ставиме растение на зграда“.

Целта ќе биде градот повторно да стане дел од екосистемот.

Ќе живееме во згради што ќе се грижат и за нас

Еден од најинтересните трендови е архитектурата насочена кон благосостојбата.

Природната светлина, квалитетот на воздухот, акустиката, температурата, погледот кон зеленило, можноста за движење и контактот со природата стануваат дел од архитектонското проектирање.

Ова значи дека идната зграда нема да се оценува само според квадратурата и изгледот.

Ќе се прашуваме:

Како се чувствува човекот во неа?

Дали има доволно дневна светлина?

Дали воздухот е квалитетен?

Дали просторот поттикнува движење?

Дали зградата го намалува стресот или го зголемува?

Архитектурата така повторно се враќа кон својата основна цел – човекот.

А што навистина ќе биде реализирано најбрзо?

Најреалните промени не се лебдечките градови и зградите што изгледаат како да пристигнале од Марс.

Тие се многу попрактични.

Во следните години најбрзо ќе се развиваат:

AI-поддржаното проектирање, кое веќе е дел од архитектонската практика;

модуларната и префабрикувана градба, поради брзината и контролата на производството;

енергетски позитивните и нискоенергетските згради;

реновирањето и адаптацијата на постојниот градежен фонд;

интелигентните системи за управување со зградите;

соларно интегрираните фасади и покриви;

новите дрвени и хибридни конструкции;

3D-печатењето и роботизираното производство на градежни елементи;

и, можеби најважно од сè, архитектурата што може да се промени наместо да биде заменета.

Тоа се технологии и концепти што веќе се развиваат, тестираат или се применуваат, а не далечни визии.

А што сè уште е повеќе визија отколку реалност?

Пловечки градови, целосно автономни населби, огромни вертикални шуми, масовни подземни градови, населување на други планети и целосно самостојни згради кои без човечка интервенција управуваат со секој аспект од животот, сите овие идеи постојат во архитектонските визии и истражувања.

Но нивната масовна реализација е многу посложена.

Архитектурата, сепак, не се развива само според она што е технолошки можно.

Таа зависи и од економијата, регулативата, инфраструктурата, безбедноста, достапноста на материјалите и, најважно, од тоа дали луѓето навистина сакаат да живеат на таков начин.

Како што забележува Бјарке Ингелс, колку и да е прекрасна една зграда, ако нема инвеститор, таа нема да биде изградена.

Тоа е можеби најприземниот, но и најточниот факт за архитектурата на иднината.

Иднината нема да биде само спектакуларна. Ќе биде одговорна

Најголемата промена можеби нема да биде во тоа како изгледаат зградите, туку како функционираат.

Архитектурата на иднината ќе мора да троши помалку, да трае подолго, да се приспособува побрзо и да создава подобри услови за живот.

Норман Фостер еднаш ја опиша одржливоста како прашање што не е „мода“, туку „прашање на преживување“.

Токму во тоа можеби лежи вистинската дефиниција за идната архитектура.

Не во зградата што најмногу ќе нè воодушеви на фотографија.

Туку во онаа што ќе продолжи да функционира кога технологијата ќе се промени, кога климата ќе се промени, кога потребите на луѓето ќе се променат и кога самата зграда ќе мора да се промени со нив.

Зашто архитектурата на иднината можеби нема да биде онаа што изгледа како да доаѓа од далечната иднина.

Ќе биде онаа што е доволно паметна да не мора повторно да ја градиме.