Ив Сен Лоран и најиконичниот фустан во историјата: не ја презеде сликата, туку ѝ даде живот

На прв поглед, идејата изгледа речиси едноставно, бела површина, црни линии и полиња во црвена, жолта и сина. Но токму во таа привидна едноставност се крие генијалноста на Сен Лоран

Во 1965 година една слика се симна од музејскиот ѕид и за првпат доби човечко тело. Ив Сен Лоран не се обиде да го наслика Мондријан повторно. Тој направи нешто многу посмело, ја преведе неговата уметност во материјал, конструкција и движење. Така настана „Mondrian“ фустанот, едно од најпознатите спојувања на уметноста и модата во XX век.

На прв поглед, идејата изгледа речиси едноставно, бела површина, црни линии и полиња во црвена, жолта и сина. Но токму во таа привидна едноставност се крие генијалноста на Сен Лоран.

Инспирацијата била Пит Мондријан, холандскиот уметник чии апстрактни композиции се препознатливи по вертикалите, хоризонталите и основните бои. Сен Лоран се запознал подлабоко со неговото творештво преку книгата Piet Mondrian, Sa vie, son œuvre од Мишел Сефор, која неговата мајка му ја подарила за Божиќ. За колекцијата есен/зима 1965 година тој создал 26 дизајни инспирирани од Мондријан и други уметници.

Но да се каже дека Сен Лоран „ја претворил сликата во фустан“ е премногу едноставно.

Тој не копирал платно.

Тој го решил проблемот како кројач.

Кога уметноста мора да се приспособи на човечкото тело

Мондријановата слика е рамна. Женското тело не е.

Ова е моментот во кој модата станува многу повеќе од графички дизајн.

Метрополитен музејот во Њујорк забележува дека Сен Лоран користел прецизно поставени шевови и конструктивни елементи за геометрискиот распоред да остане визуелно точен додека се приспособува на тродимензионалното тело. Дел од обликувањето било скриено во самата мрежа на шевови. 

Тоа значи дека црната линија на фустанот не била само украс.

Таа станала дел од конструкцијата.

Боите не биле едноставно испечатени врз готова ткаенина. Кај познатите модели парчиња волнен дрес биле вметнувани едно во друго така што шевовите практично исчезнувале од погледот. Musée Yves Saint Laurent Paris објаснува дека техниката била исклучително сложена токму затоа што минималистичкиот изглед не дозволувал конструкцијата да биде видлива. 

И тука се случува најинтересниот пресврт.

Она што изгледа како слика всушност е крој.

Од платно во простор

Мондријан создавал композиција за ѕидот. Сен Лоран создавал композиција за жена во движење.

Тоа е огромната разлика.

Кога жената го облекува фустанот, црвеното поле повеќе не е само црвено поле. Тоа се движи со рамото. Црната линија се свиткува со телото. Белата површина се менува со светлината. Геометријата повеќе не стои мирно пред гледачот, таа се движи низ просторот.

Токму затоа Musée Yves Saint Laurent Paris го опишува овој момент како трансформација на дводимензионалната слика во тродимензионален фустан, односно во „живо“ уметничко дело. 

И тоа е причината зошто овој фустан не треба да се нарекува обична копија на Мондријан.

Тој е интерпретација.

Шест фустани што ја променија модата

Колекцијата есен/зима 1965 година содржела 106 дизајни, а 26 од нив биле инспирирани од делата на уметници, особено од Мондријан. Шесте геометриски коктел-фустани, сепак, го украле шоуто. Веднаш по претставувањето критиката реагирала ентузијастички, а интересот бил толку голем што фустаните многу брзо започнале да се појавуваат и во масовни копии. 

Денес токму тие фустани се чуваат во големи музејски колекции, меѓу кои Метрополитен музејот, Rijksmuseum, LACMA и Kunstmuseum Den Haag.

Но влијанието било уште поголемо од модата.

Мондријан, кој починал во 1944 година и во тој момент немал статус на глобална икона каков што го има денес, добил огромна нова видливост преку Сен Лоран. По успехот на колекцијата, неговото дело повторно станало предмет на големо внимание, а во 1969 година Musée de l'Orangerie во Париз ја организирал неговата прва голема ретроспектива таму. 

Тоа е еден од најубавите парадокси во историјата на модата:

уметникот влијаел врз дизајнерот, а дизајнерот потоа помогнал светот повторно да го гледа уметникот.

Кога фустанот станува културен настан

Успехот не бил случаен. Сен Лоран живеел во време кога границата меѓу уметноста, архитектурата, дизајнот и модата станувала сè потенка.

Тој бил страствен колекционер на уметност и во текот на кариерата постојано водел дијалог со уметници и уметнички движења. Мондријан не бил изолиран експеримент, туку почеток на една од најкарактеристичните стратегии на неговата работа: да земе идеја од визуелната култура и да ја натера да функционира врз човечкото тело. 

Токму затоа „Mondrian“ не е само познат фустан.

Тој е доказ дека модниот дизајнер може да биде и преведувач на културата.

Најголемата лекција не е во Мондријан, туку во Сен Лоран

Денес, кога инспирацијата е достапна со еден клик, границата меѓу инспирација, референца и копирање станува сè покомплицирана.

Сен Лоран покажува каде е разликата.

Да земеш слика и да ја отпечатиш на фустан е едно.

Да ја разбереш нејзината логика, да ја преведеш во линија, конструкција, материјал, пропорција и движење, тоа е нешто сосема друго.

Тој не ја стави Мондријановата слика на жена. Ја натера жената да стане простор во кој Мондријановата идеја може да живее.

И токму затоа, повеќе од шест децении подоцна, „Mondrian“ фустанот не изгледа како стара копија на една стара слика.

Изгледа како доказ дека вистинската мода не ја повторува уметноста, таа ја продолжува.