Станови без прави агли: Впечатливи веднаш, но дали имаат и практична функција?

Правиот агол е лесен за проектирање. Кривата линија бара причина

Што се случува кога архитектурата ќе се откаже од најпознатата геометрија на домот- правиот агол? Криви ѕидови, заоблени премини, кружни библиотеки и мебел што го следи движењето на просторот создаваат ентериери што изгледаат речиси нереално. Но зад спектакуларната естетика се крие едно многу поконкретно прашање: дали ваквиот стан навистина е подобар за живеење?

Правиот агол е толку длабоко вграден во архитектурата на домот што речиси и не го забележуваме. Креветот е правоаголен. Плакарот е правоаголен. Кујнските елементи се наредени под агол од 90 степени, а софата, масата и вратите се прилагодуваат на истата логика.

Затоа стан во кој ѕидовите почнуваат да се заоблуваат изгледа како да доаѓа од друга архитектонска ера.

Но кривата линија во станот не е само естетска одлука. Во добро осмислен проект таа може да го промени начинот на кој човек се движи, гледа и го доживува просторот.

Кога кривината има причина

Еден од најинтересните примери е Curvas Apartment во Бразил, проект на Estúdio Lava. Станот има неправилна геометрија и неконвенционални агли, а архитектите не се обиделе да ги „исправат“, туку ја прифатиле кривата логика на просторот. Речиси сите ѕидови биле отстранети, а една од клучните интервенции била интеграцијата на просториите околу дневната зона.

Особено интересно е решението со подвижна библиотека на метална шина. Таа може да ја отвори дневната соба кон кујната и балконот или да го одвои работниот простор. Така криволиниската архитектура не останува само визуелен ефект – таа станува дел од начинот на кој станот може да се користи. Според авторите, поголемата интеграција донела и подобра вкрстена вентилација и повеќе природна светлина во станот. 

Токму тука се наоѓа суштината на добрата архитектура без прави агли: кривата не треба да постои затоа што изгледа убаво, туку затоа што решава некој просторен проблем.

Наместо коридор- движење

Во Токио, A Round and Around Home, стан од само 65 квадратни метри, архитектите од HAMS and, Studio ја претвориле кружната форма во организациско јадро на домот.

Во центарот е поставена кружна библиотека која се обвива околу просторот и станува своевиден скелет на станот. Околу неа се организирани дневната соба, ходникот, кујната, бањата и останатите функции. Кривината на библиотеката ја следи и надворешната линија на станот, па различните делови на домот не се чувствуваат како одделни правоаголни „кутии“, туку како делови од една непрекината просторна композиција. 

Ова е можеби една од најважните предности на кривата архитектура: таа може да го направи движењето низ домот постепено наместо нагло.

Кај правиот ѕид, погледот завршува во аголот. Кај кривиот, погледот продолжува. Просторот се открива постепено.

А што се случува со мебелот?

Тука започнува комплицираниот дел.

Стандардниот мебел е направен за прави ѕидови. Правоаголен кревет, кујнски елемент или гардеробер тешко се вклопуваат покрај силно заоблена површина без да остане неискористен простор.

Затоа станот без прави агли речиси секогаш бара мебел по мерка.

Во еден мал стан во Варшава од само околу 36 квадратни метри, архитектонското студио Mistovia употребило заоблени ѕидови, ниши и вградени елементи за максимално искористување на ограничената површина. Гардероберите, машината за перење и складишните простори се интегрирани во ѕидните композиции, наместо да бидат дополнителни предмети поставени пред нив. Заоблената ниша во спалната, пак, создава чувство на интимност и заштитеност.

Тоа е важна разлика.

Заоблениот стан не мора да значи помалку практичен. Но значи дека практичноста мора да биде испланирана многу попрецизно.

Повеќе простор или само поинакво чувство за простор?

На прв поглед, правата линија изгледа поефикасна. Можеме да поставиме плакар до неа, полица до неа, кревет до неа. Секој сантиметар е лесен за пресметување.

Кривината, од друга страна, создава чувство на поголема течност. Не мора физички да го зголеми станот, но може да го промени начинот на кој човек ја перципира неговата големина.

Тоа особено се гледа во станови со тесни премини.

Кривиот ѕид може да го насочи движењето кон дневната соба, да сокрие врата или да создаде визуелна бариера без просторот целосно да се затвори. Наместо „влегуваш во ходник, вртиш десно, па лево“, архитектурата создава постепено движење низ домот.

Токму затоа кривите ѕидови можат да имаат најголема функционална вредност во ходниците, влезните зони и премините меѓу јавните и приватните делови на станот.

Станот што речиси целосно ја напушта правата линија

Уште подраматичен е примерот од Хонгконг, каде стан од околу 223 квадратни метри е целосно преработен со меки криви ѕидови, заоблен мебел и брановидни столбови.

Архитектите Christina Standaloft и Jay Jordan од Craft of Both намерно се оддалечиле од оригиналната аголеста геометрија. Наместо дом составен од јасно исечени правоаголни простории, создале ентериер во кој формите се прелеваат една во друга. Дури и вратите, мебелот и деталите се подредени на истата криволиниска логика. 

Тоа веќе не е само „еден заоблен ѕид“.

Тоа е целосна промена на архитектонскиот јазик на станот.

Но има и цена

Колку порадикална е кривината, толку поголеми се барањата кон изведбата.

Заоблените ѕидови можат да значат посложена столарија, поскапи елементи по мерка, потешко поставување на одредени видови мебел и повеќе внимание при изведбата на инсталациите. Кујната, на пример, не може едноставно да се „залепи“ на секој заоблен ѕид. Радиусот мора да биде усогласен со работните површини, апаратите, складирањето и движењето.

Исто така, не секоја кривина е добра кривина.

Ако архитектот само ги заобли аглите без да добие подобра циркулација, повеќе светлина, подобра организација или дополнителна функција, тогаш формата станува декоративен трошок.

Со други зборови: кривиот ѕид не е автоматски подобар ѕид.

Архитектура што се чувствува, а не само се гледа

Во класичниот стан, просторот често се чита веднаш. Влегуваме и веднаш знаеме каде завршува ходникот, каде започнува дневната, каде е кујната.

Во криволинискиот стан, границите можат да бидат помалку очигледни.

Токму затоа ваквите ентериери често делуваат помирно, помеко и поскулптурално. Нема остри прекини во видното поле, а движењето низ просторот станува дел од архитектонското искуство.

Во Snow Apartment, проект на penda, заоблените ѕидни „школки“ се движат низ ентериерот и истовремено ги организираат ходниците, јавните простори и приватните соби. Кривите не се само декорација – тие се системот преку кој станот се чита и во кој се движи човекот.

Значи, дали станот без прави агли е попрактичен?

Не нужно.

Но може да биде.

Одговорот не е во тоа дали ѕидот е прав или заоблен, туку зошто е заоблен.

Ако кривата форма овозможува подобро движење, го подобрува внесувањето светлина, создава попаметно складирање, ги поврзува просториите или го користи потенцијалот на необичната геометрија на објектот, тогаш таа има архитектонска смисла.

Ако е поставена само за фотографијата да изгледа импресивно, тогаш станува визуелен трик.

И можеби токму тука лежи најинтересниот парадокс на становите без прави агли: тие изгледаат како да се помалку рационални, а најдобрите меѓу нив се всушност резултат на многу повеќе рационално размислување.

Правиот агол е лесен за проектирање. Кривата линија бара причина.

А кога таа причина постои, домот повеќе не изгледа како серија од соби. Почнува да се однесува како едно непрекинато место за живеење.