Архитектонска утопија или најскапиот празен град во светот? Ордос ја збунува планетата

Во срцето на автономниот регион Внатрешна Монголија, на северот од Кина, се наоѓа еден од најконтроверзните урбанистички експерименти на 21 век, Ордос. Град кој требаше да стане симбол на новата кинеска економска моќ, а денес често се споменува како „град на духови“, архитектонска утопија и предупредување за опасностите од неконтролирана урбанизација.

Град изграден за милион луѓе ама без луѓе

Ордоc, поточно неговиот нов урбан центар Кангбаши, започнал да се гради во раните 2000-ти години, во период кога Кина доживува огромен економски раст благодарение на јагленот, ретките минерали и масивната градежна експанзија.

Локалните власти сакале да создадат футуристички мегаград кој ќе може да прими повеќе од еден милион жители. Планот бил амбициозен, широки булевари, монументални плоштади, музеи, театри, облакодери, административни комплекси, спортски центри и огромни станбени блокови.

Се проценува дека во изградбата биле инвестирани десетици милијарди долари, а според дел од меѓународните анализи, само развојот на Кангбаши чинел повеќе од 160 милијарди јуани во различни фази од проектот.

Но проблемот бил што градот бил изграден многу побрзо отколку што навистина пристигнувале жители.

Зошто Ордоc стана „град на духови“?

Терминот „ghost city“ првпат глобално се поврза со Ордоc околу 2010 година, кога фотографии и телевизиски репортажи покажаа огромни празни булевари, речиси ненаселени станбени комплекси и јавни простори без луѓе.

Причините биле повеќеслојни. Становите биле прескапи за просечните жители, голем дел од недвижностите биле купувани како инвестиција, а не за живеење, економскиот модел бил зависен од индустријата за јаглен, инфраструктурата се развивала побрзо од реалната потреба, многу луѓе не сакале да се преселат од старите делови на градот.

Ордоc станал симбол на таканаречената „спекулативна урбанизација“ или градење градови однапред, со надеж дека населението ќе дојде подоцна.

Архитектура што изгледа како научна фантастика

Она што го прави Ордоc архитектонски фасцинантен е неговата визуелна амбиција. Наместо класичен кинески урбан модел, Кангбаши бил дизајниран како футуристички административен и културен центар.

Најпознат пример е Музејот на Ордоc, дизајниран од архитектонското студио MAD Architects. Објектот изгледа како метална скулптура поставена сред пуст урбан пејзаж, комбинација помеѓу научна фантастика и современ органски дизајн.

Многу архитекти и урбанисти токму поради ова го сметаат Ордоc за еден од најважните експерименти на современата кинеска архитектура, иако урбанистичкиот модел често се критикува.

Дали градот навистина е целосно напуштен?

Иако со години медиумите го претставуваа Ордоc како целосно празен град, реалноста денес е покомплексна.

Во последната деценија бројот на жители постепено се зголемил. Дел од училиштата, институциите и административните центри почнале да функционираат, а во градот се преселиле и нови семејства. Според понови анализи, Кангбаши веќе не е „празен“ како порано, но и натаму останува пример за екстремно амбициозно урбанистичко планирање.

Сепак, чувството на празнина и понатаму е дел од неговиот идентитет. Огромните булевари и јавни простори создаваат впечаток дека градот е димензиониран за многу повеќе луѓе отколку што реално живеат таму.

Туристичка атракција или урбанистичко предупредување?

Денес Ордоc привлекува архитекти, урбанисти, фотографи, документаристи, љубители на футуристички градови. Градот стана глобален пример во дебатите за одржлива урбанизација, недвижности и шпекулации, економски меури, урбанистичко планирање, иднината на мегаградовите.

За некои, Ордоc е доказ за опасностите од градење без реална демографска потреба. За други, тоа е град кој едноставно бил „пред своето време“.

Каква е иднината на Ордоc?

Иднината на Ордоc најверојатно нема да биде целосен колапс, туку постепена адаптација. Кина и понатаму инвестира во инфраструктура, образование и индустрија во регионот, а дел од празните комплекси постепено се населуваат.

Но Ордоc веќе ја има добиено својата глобална симболика. Тој не е само град, туку лекција за модерниот урбанизам.

Во ера кога државите градат сè поголеми, повисоки и помодерни градови, Ордоc поставува едно важно прашање, дали е можно да се изгради град, пред да се изгради вистински живот во него?

Н.Т