КОГА „НОРМАЛНИОТ ЖИВОТ“ СТАНА ТОЛКУ СКАП? КАФЕ, ДОСТАВА, СТРИМИНГ, ТЕРЕТАНА

Не купувате дизајнерска облека, не вечерате секоја недела во скапи ресторани, а за последниот автомобил не сте платиле шестцифрена сума. Сепак, на крајот од месецот имате чувство дека парите исчезнуваат со неверојатна брзина. Проблемот можеби не е само во растот на цените. Се промени и она што го сметаме за нормален живот, а многу работи што некогаш претставуваа мал луксуз, денес речиси и не ги забележуваме како трошок.

Постои една необична карактеристика на современиот животен стандард: можеме да имаме чувство дека живееме сосема обично, а истовремено секој месец да плаќаме за десетици работи кои за генерацијата на нашите родители, на истата возраст, или воопшто не постоеле или претставувале повремен луксуз.

Netflix, Spotify, складирање податоци во облак, мобилна тарифа, неколку апликации, теретана, достава на храна, кафе за носење, такси кога врне дожд, викенд-патување со нискобуџетна авиокомпанија, доцен појадок во сабота и по некоја нарачка од интернет-продавница, секој од овие трошоци, разгледуван поединечно, не изгледа како сериозен финансиски проблем.

Дури кога ќе ги собереме на едно место, станува јасно колку се променила структурата на секојдневната потрошувачка.

Секако, во последните неколку години животот објективно поскапе. Храната, домувањето, енергијата и бројните услуги денес заземаат поголем дел од домашниот буџет отколку што би сакале.

Но, зад чувството дека „нормалниот живот“ станал неверојатно скап се крие уште една, многу поинтересна промена: ги подигнавме и критериумите за она што го подразбираме под нормален живот.

Некогашниот луксуз денес го нарекуваме рутина

Кафето е можеби најдобриот пример. Пиењето кафе во град во Македонија никогаш не било нешто необично, но културата на секојдневната потрошувачка се прошири многу подалеку од класичното кафе во маалското кафуле.

Специјалните видови кафе, мача, смути на пат кон работа, појадок од пекарница и ручек што го нарачуваме преку апликација станаа сосема вообичаен дел од урбаниот живот.

Истото важи и за рестораните. За генерации луѓе, одењето на вечера во ресторан претставувало посебен настан, роденден, годишнина, семејна прослава или некоја посебна сабота.

Денес можеме во текот на истата недела двапати да нарачаме ручек, да отидеме на доцен појадок и во петок да завршиме на вечера со пријателите, а притоа да немаме чувство дека живееме особено луксузно.

Се промени и односот кон патувањата.

Некогаш се зборуваше за еден голем годишен одмор. Денес, меѓу две лета, речиси без размислување се обидуваме да вклопиме предновогодишен викенд, пролетно кратко патување во некој град, неколку дена скијање и барем едно есенско патување.

Евтините авионски летови и платформите за резервација на сместување ги направија патувањата подостапни за поширок круг луѓе, што е одлична работа. Но, истовремено создадоа очекување дека неколку патувања годишно се составен дел од стандардниот живот на средната класа.

Кога нешто ќе стане вообичаено во нашиот круг на луѓе, многу брзо престануваме да го доживуваме како луксуз.

Најскапи се работите што ги плаќаме без размислување

Големите трошоци лесно се забележуваат. Знаеме колку плаќаме за кирија или кредит, автомобил и летен одмор.

Проблемот се малите износи што поминуваат речиси незабележано, бидејќи ниту еден од нив поединечно не е доволно голем за да нè загрижи.

Претплата од десетина евра не звучи како сериозен трошок. Ниту втората. Ниту третата.

Потоа додаваме музика, филмови и серии, складирање податоци во облак, апликација што ни била потребна само еден месец, дополнителен простор за фотографии и можеби премиум-верзија на некоја дигитална услуга.

Одеднаш, секој месец имаме цела категорија трошоци што пред дваесетина години речиси и не постоела.

Истото се случува и со доставата на храна.

Оброк од 10 или 12 евра не изгледа како голем трошок, особено по напорен работен ден. Но, кога ќе ги додадеме доставата, дополнителните надоместоци и бакшишот, а потоа ќе го повториме тоа неколкупати месечно, добиваме сума што сигурно би ја забележале доколку требаше да ја платиме одеднаш.

Современата потрошувачка е извонредно осмислена токму така што што помалку да го чувствуваме моментот на плаќање.

Картичката е зачувана во апликацијата, часовникот го доближуваме до терминалот, претплатата автоматски се обновува, а такси нарачуваме без воопшто да го отвориме паричникот.

Парите веќе речиси и физички не минуваат низ нашите раце. Само износот на банкарската сметка се намалува.

Проблемот не е во едно кафе од три евра

Тука лесно можеме да западнеме во друга крајност и целата приказна да ја претвориме во лекција дека сите би биле богати доколку престанеме да пиеме кафе во град.

Тоа е подеднакво поедноставено како и тврдењето дека малите трошоци воопшто не се важни.

Кафето со пријател можеби е најдобро потрошените три евра во текот на денот. Членарината за теретана може да биде вложување во здравјето. Патувањето може да биде искуство што ќе го паметиме со години.

Проблемот не е во тоа што трошиме пари на работи што ни го прават животот подобар, туку во тоа што голем број од тие работи престанавме да ги доживуваме како сопствен избор.

Разликата меѓу трошењето и непромисленото трошење често не е во износот, туку во прашањето: Дали ова сè уште ми носи доволно вредност за повторно свесно да одлучам да го купам?

Ако секојдневно користиме три стриминг-сервиси, можеби има смисла да плаќаме за нив. Но, ако два од нив не сме ги отвориле со месеци, ги плаќаме само затоа што сме заборавиле да ја откажеме претплатата.

Ако секој петок одиме на вечера затоа што тоа ни е омилен ритуал со пријателите, тоа е нешто сосема поинакво од четвртата достава во истата недела, која сме ја нарачале затоа што не сме испланирале што ќе јадеме.

Социјалните мрежи целосно го променија нашето сфаќање за просечниот живот

Постои уште една причина поради која денес е тешко да процениме што претставува нормален живот – нашата основа за споредба повеќе не е само непосредната околина.

Некогаш се споредувавме со соседите, пријателите и колегите.

Денес, уште пред појадокот, можеме да видиме нечија нова кујна, патување на Сицилија, дизајнерска чанта, хотелски појадок во Париз и совршено уредена тераса.

Притоа, алгоритмот не ни го прикажува просечниот ден на просечниот човек. Ни ги прикажува најфотогеничните моменти од животите на илјадници различни луѓе и ги спојува во една бескрајна низа објави.

Резултатот е необичен: исклучокот почнува да изгледа како просек.

Една личност патува на Малдиви, друга реновира стан, трета купува автомобил, четврта јаде во ресторан што штотуку се отворил.

Кога сето тоа ќе го видиме во рок од десет минути, лесно добиваме чувство дека „сите“ постојано ги прават сите овие работи.

Се разбира дека не е така.

Но, животниот стандард не е само она што објективно можеме да си го дозволиме. Тој е и она што мислиме дека би требало да можеме да си го дозволиме.

Токму тој јаз меѓу реалниот живот и замислениот стандард стана еден од најголемите извори на финансиско незадоволство.

Средната класа денес троши на сосема поинаков начин на живот

Не е праведно денешната потрошувачка да ја споредуваме со онаа од пред триесет или четириесет години, сведувајќи го заклучокот на тврдењето дека луѓето порано биле „поштедливи“.

Светот во кој живееме едноставно е поинаков.

Дигиталната поврзаност денес не е луксуз. Мобилниот телефон и интернетот се неопходни за работа и секојдневно функционирање.

Во големите градови, домувањето претставува огромен трошок. Автомобилот за некого е луксуз, а за друг неопходност.

Трошоците поврзани со децата, образованието, здравјето и грижата за членовите на семејството можат да претставуваат сериозен финансиски товар.

Но, покрај овие објективни промени, се случи и една културолошка промена.

Добриот живот повеќе не го дефинираме само преку сигурноста, сопствениот дом и годишниот одмор.

Сакаме искуства, патувања, добра храна, здравје, убав дом, квалитетно слободно време и чувство дека не живееме само од еден викенд до следниот.

Тоа не мора да значи површност. Всушност, сосема е разбирливо.

Проблемот е во тоа што создадовме многу скап пакет очекувања и го нарековме – нормален живот.

Колку пари навистина ни се потребни за „нормален живот“?

Веројатно не постои единствена сума што може да одговори на ова прашање.

Нормалниот живот на човек што живее сам во Скопје не е ист како животот на семејство со две деца.

Не е ист ниту за некого што поседува сопствен недвижен имот и за човек што плаќа кирија, како ни за луѓето што живеат во различни делови на Македонија.

Затоа, многу поинтересно прашање не е „колку пари му се потребни на човекот“, туку што сè сме ставиле на списокот на работи без кои мислиме дека повеќе не можеме нормално да живееме.

Можеби ќе откриеме дека некои од нив навистина вредат за секое потрошено евро.

Можеби ќе откриеме и неколку трошоци што ги одржуваме само по навика.

А можеби ќе сфатиме дека најмногу не нè чини ниту една поединечна работа, туку обидот истовремено да имаме сè: убав стан, патувања, ресторани, квалитетна облека, нов мобилен телефон, здрава храна, тренинзи, автомобил и општествен живот што изгледа како никогаш да не завршува.

Нема ништо лошо во тоа да посакуваме удобен живот. Напротив.

Но, корисно е повремено да направиме разлика меѓу она што навистина ни го подобрува квалитетот на животот и она за што сме почнале да плаќаме само затоа што сите околу нас го прават истото.

Бидејќи можеби „нормалниот живот“ не станал скап само затоа што пораснале цените. Можеби станал скап и затоа што, во меѓувреме, драматично ја проширивме дефиницијата за она што го сметаме за нормално.