Во времето на поранешна Југославија, хотелите не биле само места за престој. Тие биле симболи на модерност, архитектонска амбиција и државна визија за туризмот.
Особено во Македонија, во периодот од шеесеттите до осумдесеттите години, се создаваат објекти што и денес оставаат впечаток со својата монументалност, внимателна позиционираност во пејзажот и специфичен архитектонски јазик.
* Хотел Европа, Отешево, Преспанско езеро
Дел од нив денес се реконструирани, дел се заборавени, а некои полека исчезнуваат, но нивната архитектонска вредност останува значајно сведоштво за едно време кога хотелот бил повеќе од комерцијален објект.
* Хотел Еуротел, Струга
Во Македонија, хотелската архитектура од тој период се развивала паралелно со растот на туризмот околу Охридското езеро, Маврово и планинските центри. Наместо класичен луксуз со орнаменти и декоративност, архитектите работеле со чисти линии, големи хоризонтали, природни материјали и внимателно вклопување во околината.
Еден од најпрепознатливите примери е Хотел Метропол во Охрид. Изграден во духот на модернизмот, хотелот бил замислен како простор што ќе го отвори погледот кон езерото, со широки тераси, долги хоризонтални форми и ентериери што комбинирале југословенски луксуз со медитеранска леснотија. Во времето кога бил изграден, Метропол претставувал пример за современ туристички комплекс што можел да се спореди со европските ресорт-хотели.
Особено интересна е идејата што доминирала во тогашната архитектура, хотелот да не доминира над природата, туку да стане дел од неа. Затоа многу од овие објекти биле градени со големи стаклени површини, ниски линии и отворени јавни простори.
Тука е и хотел „Палас“ во Охрид, кој со својата монументалност ги восхити сите, од Варадар па до Триглав, но падна во длабок заборав.
Сличен пристап може да се забележи и кај хотелите во Попова Шапка и Маврово, каде архитектурата се обидувала да создаде дијалог со планината. Каменот, дрвото и бетонот биле комбинирани со големи панорамски отвори, а ентериерите често содржеле рачно изработен мебел, уметнички мозаици и детали инспирирани од локалната традиција.
Она што денес многумина го забораваат е дека југословенските хотели не биле само туристички објекти, тие биле и социјални простори. Во нив се одржувале концерти, дипломатски средби, фестивали и културни настани. Хотелските лобија биле дизајнирани како јавни салони, а архитектурата имала задача да создаде чувство на престиж и космополитизам.
* Хотел Дрим, Струга
Во тоа време, Југославија сакала да се претстави како модерна и отворена држава, а токму архитектурата била еден од главните визуелни алати за таа слика. Затоа хотелите од тој период често изгледале авангардно, дури и футуристички.
Хотел Десарет, Охрид
Но, по распадот на Југославија, многу од овие објекти останале без јасна стратегија за одржување. Дел биле приватизирани без сериозна реставрација, дел изгубиле голем дел од оригиналниот ентериер, а некои полека почнале да пропаѓаат. Архитектите предупредуваат дека токму тука Македонија губи значаен дел од своето модернистичко наследство.
* Хотел Континентал, Скопје
И покрај тоа, интересот за оваа архитектура денес повторно расте. Странски фотографи, архитектонски историчари и љубители на брутализмот сè почесто ги посетуваат овие хотели токму поради нивниот карактер. Во време кога многу современи хотели изгледаат унифицирано и глобално, југословенските хотели од Македонија нудат нешто ретко, а тоа е идентитет.
* Хотел Белви, Охрид
Тие не биле создадени само за да изгледаат луксузно, туку за да остават чувство. И токму затоа, и покрај заборавот, многу од нив и денес изгледаат помоќно и поавтентично од голем дел од новата хотелска архитектура.
* Хотел Бисер, Струга
Н.Т