СКАЛИ КАКО ’РБЕТ, ЅИДОВИ КАКО БРАНОВИ: Внатрешност што не личи на ништо друго

Најголемото изненадување на Casa Batlló можеби не се наоѓа на нејзината прочуена фасада, туку зад неа.

Откако ќе се помине низ влезот на број 43 на Passeig de Gràcia во Барселона, архитектурата на Антони Гауди престанува да изгледа како обична зграда и започнува да се однесува како жив организам.

Скалите не се само вертикална комуникација, ѕидовите не се рамни површини, таваните не се само завршница на просторијата, а светлината не е случаен посетител. Сè е осмислено како дел од една единствена просторна композиција.

Casa Batlló, денес едно од најпрепознатливите дела на каталонскиот Modernisme и дел од серискиот запис „Works of Antoni Gaudí“ на UNESCO, всушност не е нова зграда.

Гауди ја трансформирал постојната станбена куќа по нарачка на текстилниот индустријалец Josep Batlló, во периодот од 1904 до 1906 година. Оригиналната зграда била подигната во 1877 година според проект на Emili Sala Cortés. Batlló првично размислувал за нејзино уривање, но наместо тоа му дал на Гауди слобода за радикална реконструкција.

Токму тука започнува архитектонскиот подвиг: наместо да создаде нова куќа од нула, Гауди постојната структура ја претворил во нешто што визуелно, функционално и симболички изгледа како сосема нов свет.

СКАЛИ КОИ НЕ СЕ САМО СКАЛИ

Еден од највпечатливите моменти во ентериерот се наоѓа уште на почетокот на движењето низ куќата. Во приватното предворје на семејството Batlló посетителот се соочува со спектакуларна дрвена скала, поставена во простор со меки, заоблени и речиси течни форми.

Гауди овде не користи класична геометрија. Наместо остри премини и строго дефинирани агли, просторот изгледа како да е моделиран од природата. Дрвената ограда и ракофатот се изведени со органска линија, а официјалната интерпретација на Casa Batlló го опишува ракофатот како форма што потсетува на ’рбетот на големо животно кое се движи низ архитектонскиот простор.

Тоа е суштината на Гауди, архитектонскиот елемент ја задржува својата функција, но добива и сопствен карактер. Скалите ве водат нагоре, но истовремено создаваат скулптура во просторот.

Над нив се појавуваат кровни отвори што потсетуваат на желкини оклопи. Тие не се само декоративен детал. Преку нив природната светлина навлегува во ентериерот, додека заоблените ѕидови и сводови создаваат впечаток дека посетителот се движи низ некој подводен свет. Самата Casa Batlló оваа зона ја опишува како простор со атмосфера што потсетува на подморница и на фантастичниот свет на Jules Verne.

КОГА ЅИДОТ ПРЕСТАНУВА ДА БИДЕ ЅИД

Во класичната архитектура ѕидот е граница. Кај Гауди, границата станува површина што може да се движи, да се свиткува и да создава атмосфера.

Во Casa Batlló речиси ништо не изгледа целосно право. Внатрешните ѕидови се моделирани со благи кривини, премините меѓу вертикалните и хоризонталните површини се омекнати, а таваните добиваат брановидни форми. Тоа создава впечаток дека просторијата не е конструирана, туку пораснала.

Гауди во оваа куќа не ја копира природата буквално. Тој ја презема нејзината логика. Наместо правоаголникот да биде основната визуелна вистина, тој користи линии што личат на коски, школки, бранови, растенија и животински структури.

Токму затоа ентериерот често изгледа различно од секој агол. Светлината се менува, сенките се движат по кривите површини, а материјалите ја менуваат перцепцијата за длабочината.

СВЕТЛИНАТА КАКО ГРАДЕЖЕН МАТЕРИЈАЛ

Еден од најгенијалните аспекти на Casa Batlló е начинот на кој Гауди ја третира природната светлина.

Централниот светлосен двор е еден од клучните елементи на куќата. Гауди го проширил постојниот систем на светлосни дворови за природната светлина да може да стигне подлабоко во зградата. Површините се обложени со керамички плочки во различни нијанси на сина, потемни кон горниот дел и посветли кон долниот со цел светлината да се распределува порамномерно низ вертикалата на просторот.

И прозорците се дел од истата логика. На горните нивоа се помали, а како што се спуштаат кон долните делови стануваат поголеми. На тој начин се компензира разликата во количината на светлина што стигнува до различните делови од дворот.

Резултатот е необичен, просторот не изгледа само осветлен, туку како светлината да е вградена во архитектурата.

Ова е особено важно затоа што Casa Batlló е создадена во период кога природната светлина и природната вентилација имале огромно значење за квалитетот на станбениот простор. Гауди не ги третирал како секундарни технички прашања, туку ги интегрирал директно во архитектонската композиција.

Дури и дрвените отвори на прозорците можеле да се отвораат и затвораат за да се регулира проветрувањето. Во центарот на светлосниот двор е поставен и оригиналниот дрвен лифт, кој и денес е зачуван и функционален.

КУЌА КОЈА ИЗГЛЕДА КАКО ПОДВОДЕН СВЕТ

Ако фасадата на Casa Batlló се поврзува со морето, змејот и природните форми, нејзината внатрешност продолжува со истата визуелна логика.

Заоблените тавани, сините тонови, рефлексиите на стаклото и керамиката и неправилните органски површини создаваат впечаток дека зградата се наоѓа под вода.

Гауди не создава сценографија во класична смисла. Тој создава атмосфера преку материјали.

Стаклото ја искривува светлината. Керамиката ја рефлектира. Дрвото ја омекнува просторијата. Каменот внесува тежина. Железото ја продолжува линијата на архитектурата во детали што личат на гранки или скелетни структури.

Токму поради тоа Casa Batlló се смета за „total work of art“ – целосно уметничко дело во кое архитектот не застанува кај фасадата, туку интервенира во дизајнот на просторот, бојата, формата, светлината, ракофатите, вратите, прозорците и декоративните детали.

СЕКОЈДНЕВНИОТ ПРЕДМЕТ КАКО ДЕЛ ОД ДИЗАЈНОТ

Една од најмодерните идеи во Casa Batlló е токму оваа целосност.

Рачките на вратите се обликувани според човечката рака. Ракофатите не се само декоративни. Вратите добиваат сопствени букви со модернистички карактер, а дрвените површини се моделирани така што нивната текстура станува дел од целокупната архитектонска композиција.

На главниот кат, кој бил приватниот простор на семејството Batlló, Гауди создава низа простории со големи прозорски површини, органски обликувани врати и брановидни тавани.

Особено впечатлив е големиот салон со прозорец кон Passeig de Gràcia. Прозорецот функционира како архитектонска трибина, место од кое семејството можело да го набљудува градот, но истовремено и да биде видено. Големите дабови врати содржат интегрирано обоено стакло, додека таванот со својата брановидна форма повторно ја продолжува темата на морето и движењето.

ОД КОСКИ ДО БРАНОВИ

Органските форми во Casa Batlló не се случајна естетска екстраваганција.

На фасадата, тенките камени столбови потсетуваат на коски, балконите имаат форми што често се толкуваат како маски или черепи, а покривот со својата лушпеста површина во популарните интерпретации се поврзува со грбот на змеј.

Важно е, сепак, да се направи разлика меѓу архитектонски факт и подоцнежна симболичка интерпретација. Casa Batlló и други релевантни извори ја поврзуваат формата на покривот и крстот со легендата за Свети Ѓорѓи и змејот, но Gaudí не оставил еднозначно објаснување за целата симболика на фасадата.

Токму оваа отвореност е дел од магијата на објектот: архитектурата дозволува да се чита истовремено како инженерство, скулптура, природна форма и симбол.

НАЈНЕОБИЧНИОТ ДЕЛ Е МОЖЕБИ НАЈРАЦИОНАЛНИОТ

Ентериерот на Casa Batlló лесно може да се доживее како фантазија, но зад таа фантазија стои исклучително практична архитектонска логика.

Гауди работел со светлина, воздух, движење и материјали како со составни делови на конструкцијата. Светлосниот двор не е само естетски ефект, тој обезбедува природно осветлување и вентилација. Прозорците се прилагодени на нивната позиција во објектот. Органските форми не се само украс, тие создаваат различни начини на движење и доживување на просторот.

Истата комбинација на естетика и конструктивна рационалност продолжува и во поткровјето. Таму Гауди користи низа од околу 60 каталонски сводести, односно катенарни лакови, создавајќи простор кој визуелно потсетува на ребрата на огромно животно. Овие форми овозможуваат покривната конструкција да добие лесна и јасна структурна логика без класичната визуелна тежина на масивни греди.

КОГА АРХИТЕКТУРА И ДИЗАЈН СТАНУВААТ ЕДНО

Casa Batlló е важна токму затоа што кај неа е тешко да се постави граница меѓу архитектурата и ентериерот.

Во современи термини би рекле дека Гауди креирал целосен „experience design“ повеќе од еден век пред тој концепт да стане дел од архитектонскиот речник.

Посетителот не влегува само во зграда. Тој се движи низ последователни атмосфери.

Од темниот и органски влезен простор, преку скалите и светлосниот двор, до главниот кат, поткровјето и покривот, архитектурата постојано ја менува перцепцијата за размерот, светлината и материјалот.

Затоа Casa Batlló не се доживува како збир од убави детали. Таа функционира како една непрекината композиција.

UNESCO ја вбројува Casa Batlló меѓу делата на Antoni Gaudí што ја покажуваат неговата исклучително лична синтеза на архитектура, уметност, традиционални каталонски влијанија и техничкиот напредок на индустриското време. Во 2005 година објектот стана дел од листата на светско наследство како дел од „Works of Antoni Gaudí“.

И можеби токму затоа, повеќе од еден век по реконструкцијата, највпечатливото нешто во Casa Batlló не е нејзината возраст.

Туку фактот дека архитектурата сè уште изгледа како да се движи.

Скалата личи на 'рбет. Ѕидот се претвора во бран. Светлината станува материјал. Прозорецот станува сцена. Таванот изгледа како да се топи. А една стара градска куќа, која првично требало да биде урната, станува еден од најсмелите примери на тоа што може да се случи кога архитектот ќе престане да ја гледа зградата како статична форма и ќе започне да ја замислува како жив организам.